Van Rompuy schat maar wat

Is het waar dat de EU jaarlijks 1.000 miljard euro misloopt door belastingontduiking en -fraude? Waar komt dat bedrag vandaan?

Onder druk van de economische crisis is belastingontduiking een thema. Begin april kwamen bijvoorbeeld de zogenoemde offshore-leaks aan het licht. Uit bestanden van kantoren die fiscale sluiproutes opzetten, lekten via onderzoeksjournalisten de namen uit van tienduizenden bedrijven en particulieren die hun geld in exotische oorden stallen, buiten het zicht van hun belastingdienst.

En dan is er natuurlijk de zwarte economie die zich in elk land in meer of mindere mate manifesteert. Allerlei producten en diensten worden geleverd zonder dat er belasting over wordt betaald.

In de media kwam de voorbije weken vaak het bedrag van 1.000 miljard euro voorbij dat de EU-landen jaarlijks aan belasting zouden mislopen. Europees president Herman Van Rompuy had deze enorme som geld al in april genoemd. De meest gehoorde formulering was die van persbureau ANP. „Jaarlijks lopen de Europese landen naar schatting 1.000 miljard euro mis door belastingontduiking en -fraude.”

Is het waar dat de EU jaarlijks 1.000 miljard euro misloopt door belastingontduiking en -fraude? Waar komt dat bedrag vandaan? Heeft Van Rompuy dit zelf laten onderzoeken?

Neen, Van Rompuy blijkt zich te baseren op een rapport van begin dit jaar, gemaakt in opdracht van de socialistische fractie in het Europees Parlement. De sociaal-democraten vroegen de Britse belastingonderzoeker Richard Murphy een gefundeerde schatting te maken van het bedrag dat de EU-landen mislopen door belastingontduiking en -ontwijking.

Murphy berekende dat ontduiking de gezamenlijke Europese schatkisten jaarlijks 860 miljard euro kost. Dit zou het bedrag zijn dat de landen op kunnen halen als het hele zwartgeldcircuit belasting zou afdragen – dus als de klussende Pool, de schoonmakende Braziliaanse en de babyzittende studente keurig wit werden betaald. Het zwart betalen van deze diensten is illegaal en kan dus gelijk worden gesteld aan de „belastingontduiking en fraude” die werden genoemd als reden voor de misgelopen 1.000 miljard euro.

Maar 860 miljard is nog geen 1.000 miljard. Een overige 140 miljard lopen de EU-landen volgens Murphy mis door belastingontwijking. Dit zijn de bedrijven die met behulp van belastingadviseurs op een legale wijze proberen zo min mogelijk belasting te betalen. Daartoe bijvoorbeeld in staat gesteld door de gunstige afspraken met nationale belastingdiensten.

Volgens de berekeningen van Murphy is de bewering dat de EU jaarlijks 1.000 miljard misloopt door alleen belastingontduiking en -fraude dus onwaar. Daar zou ook belastingontwijking nog bij moeten worden genoemd.

In hoeverre is de schatting van 1.000 miljard euro per jaar accuraat? Daarover is Murphy, via de telefoon, helder. „Dit is een hele grove schatting. Precies bepalen hoe groot de zwarte economie is, is onmogelijk. Alleen voor ontduiking kan ik er al makkelijk 200 miljard pond (234 miljard euro) naast zitten”, aldus Murphy. Het doel van het rapport was volgens hem alleen een indicatie geven van de omvang.

Financieel geograaf Rodrigo Fernandez van de Universiteit van Amsterdam spreekt van een „bierviltjesberekening”. Maar hij zegt ook dat goede data voor onderzoek naar belastingontduiking en -ontwijking zo beperkt beschikbaar zijn, dat hij niet zou weten hoe het onderzoek van Murphy beter zou kunnen.

„Dit was duidelijk bedoeld als een schot voor de boeg”, zegt Fernandez. „Als het politici als Van Rompuy goed uitkomt, worden dit soort ruwe schattingen opeens alom overgenomen.”