‘Rouw blaast mensen omver’

Mexico zit als filmland in de lift. Michel Franco zette met Después de Lucía het pesten op de maatschappelijke agenda. „Wat wij normaal vinden, zou dat helemaal niet moeten zijn.”

De 17-jarige Alejandra (Tessa Ia) wordt sarcastisch toegezongen door klasgenoten op haar verjaardag.

Dat kan haast geen toeval meer zijn. Een van de meest verrassende bekroningen in Cannes dit jaar was de prijs voor de beste regie, die ging naar de Mexicaanse regisseur Amat Escalante voor het ultragewelddadige Heli. Vorig jaar vielen de Mexicanen ook al in de prijzen op het festival. Toen ging de prijs voor beste regie naar Carlos Reygadas voor het experimentele Post Tenebras Lux en werd Después de Lucía van Michel Franco (30) verkozen tot de beste film van het bijprogramma Un certain regard.

Después de Lucía is zowel een studie naar onverwerkte rouw als naar de mechanismen van pesten en gepest worden in het tijdperk van sociale media; de 17-jarige Alejandra (Tessa Ia) gaat na het overlijden van haar moeder met haar vader in een nieuwe stad wonen. Op haar nieuwe school wordt ze het pispaaltje van de klas, als er een videofilmpje wordt verspreid waarin ze te zien is terwijl ze seks heeft met een jongen op een feestje.

Waarom wilde u het onderwerp pesten aanpakken?

„Ik ben geïnteresseerd in geweld als alledaags fenomeen, in het soort geweld dat door veel mensen als normaal wordt geaccepteerd, zoals je dat ziet bij pestgedrag, terwijl pesten niet normaal is en ook niet als normaal zou moeten worden beschouwd. Dit soort situaties komt dagelijks voor op scholen, maar veel mensen willen het niet zien. Als een kind met een blauw oog thuiskomt, denken ouders dat hun kind wel gevochten zal hebben, terwijl dat kind misschien wordt gemolesteerd.”

Wat is het verband tussen pesten en het rouwproces van uw hoofdpersoon?

„Dat is vooral hoe het leven gaat: grote gebeurtenissen komen niet netjes na elkaar, maar dwars door elkaar heen. Voor mij is het interessantste onderwerp in de film niet zozeer het pesten, maar het rouwproces en het gebrek aan communicatie tussen de vader en de dochter. Maar ik heb gemerkt dat het onderwerp pesten veel meer aandacht krijgt van de mensen die de film hebben gezien. „Verlies en rouw boeien me als onderwerpen, omdat dat zulke enorm krachtige fenomenen zijn. Ik heb dat zelf als kind ervaren, toen mijn vader het een aantal jaren heel moeilijk heeft gehad, nadat hij zijn broer had verloren. Dat had een enorme impact op de levens van de mensen om hem heen. Na verloop van tijd werd alles in ons gezin weer wat normaler, maar voor mijn vader is het leven nooit meer helemaal hetzelfde geworden.”

Het pestgedrag in de film begint klein, maar escaleert volledig.

„Dat heeft veel te maken met het groepsproces. Als de tieners zien dat het voor hen geen consequenties heeft als ze pesten, als ze zien dat je jezelf sterker kunt voelen door een ander te vernederen, steken ze elkaar steeds meer aan.”

Heeft u onderzoek gedaan naar pesten?

„Het idee is ontstaan toen ik een verhaal las over een zaak rond pesten op mijn eigen oude middelbare school. Maar dat was wel een hele andere zaak. Die zaak ging over een jongen en niet over een meisje. Daarna heb ik heel veel verhalen gevonden op internet: zaken in de Verenigde Staten, Ierland en Canada, die soms zijn geëindigd in zelfmoord. Vaak gaat het daarbij om mooie meisjes, het lijkt erop dat mooie meisjes in sommige gevallen meer risico lopen om het slachtoffer te worden van pesten op school. Misschien geldt dat ook voor knappe jongens. Iedereen loopt risico, maar het is zeker niet zo dat mooie mensen per definitie een gemakkelijker leven hebben. Dat is een groot misverstand.”

De vrienden in de film zijn ook in werkelijkheid vrienden van elkaar.

„Toen ik mijn hoofdrolspeelster had gevonden, Tessa Ia, heb ik haar eigen vrienden voor de film gevraagd. Daardoor hoefde ik niet door het hele castingproces te gaan, want daar heb ik een enorme hekel aan. Maandenlang zit je naar acteurs te kijken, die allemaal op de een of andere manier nep zijn. Ik wil geen tieners zien die mij benaderen als professionals, ik wil dat ze me benaderen als tieners. Het was een groot voordeel dat deze jongeren helemaal geen acteur willen worden, dat ze die aandacht niet nodig hebben. Ze wilden simpelweg meedoen omdat het hun een interessante ervaring leek. Vervolgens heb ik de rollen herschreven om ze dichter bij hun eigen persoonlijkheid te brengen. De truc is vervolgens om ze het idee te geven dat het eigenlijk heel gemakkelijk is wat we aan het doen zijn. Beetje bij beetje ontstaat zo de film. Tessa Ia is overigens wel een echte actrice. Het zou me niet verbazen als ze over drie jaar een Oscar wint, zoveel talent heeft ze.”

Wat is de rol van sociale media bij pesten?

„Tieners kunnen tegenwoordig bijna geen fouten meer maken, elke fout die ze maken wordt meteen doorgemaild of gefilmd. Dat is een enorm probleem, want als tiener moet je fouten kunnen maken.”

Heeft de film in Mexico debat losgemaakt over pesten?

„Nadat ik de prijs had gewonnen in Cannes ging de film ineens niet in dertig theaters uit, zoals we hadden verwacht, maar in driehonderd bioscopen. Meer dan een miljoen mensen hebben de film in Mexico gezien. Ik ben bij de president van het land langs geweest om de film met hem te bekijken. De film is ook vertoond op scholen. Dat heeft natuurlijk alles met het onderwerp, pesten, te maken.

„Maar voor mij persoonlijk was het mooiste dat een film met betrekkelijk weinig actie, weinig dialoog en weinig camerabewegingen door een miljoen mensen is gezien. Dat had niemand voor mogelijk gehouden in Mexico. Dat zijn veel mensen die in hun leven nooit een film zullen bekijken van Buñuel of Bergman. Dat is alsof er ineens een miljoen mensen naar een concert gaan met klassieke muziek, en die de muziek nog mooi vinden ook.”