De eerste dinovogel had vier vleugels, maar kon niet vliegen

Het fossiel lag te verstoffen in een archief van een Chinees museum totdat het vorig jaar werd ontdekt door een paleontoloog. Foto Thierry Hubin / IRSNB

Welkom bij Wetenschap op Woensdag: vandaag gaan we het hebben over de eerste vogel die ooit rondvloog. Dan hebben we het wel over zo’n 160 miljoen jaar geleden en over een dinosaurus met vier vleugels.

Maar met vier vleugels kwam je niet zo ver, zo blijkt uit onderzoek van paleontologen naar een fossiel dat als eerste vogel geldt, dat in het vakblad Nature gepubliceerd is. Hij kon waarschijnlijk niet actief vliegen. Volgens de onderzoekers staat deze dinosaurus, die de naam Aurornis xui gekregen heeft, aan de basis van de vogelstamboom.

NRC-wetenschapsredacteur Lucas Brouwers schrijft morgen in NRC Handelsblad over het dier:

“Aurornis staat voor ‘dageraadvogel’, xui is een eerbetoon aan de Chinese paleontoloog Xu Xing. [...] Net als andere vroege vogels, had deze allereerste vogel tandjes in zijn bek en vier vleugels: voor- én achterpoten. In het vulkanische gesteente zijn alleen zijn donsveertjes bewaard gebleven, niet de grote vliegpennen.”

Dit is ‘m dan: de Aurornis xui

En dit is het fossiel, dat na een jaar verstoffen werd ontdekt in de archieven van een Chinees museum door Pascal Godefroit, paleontoloog en eerste auteur van het artikel:

Foto Thierry Hubin / Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique

En dit is de gereconstrueerde tekening van hoe de dinovogel, die zo’n halve meter groot is, er dan echt uit had moeten zien:

Illustratie: Jonica los dos Remedios / Institut Royal des Sciences Naturelles de Belgique

Aurornis vs. Archaeopteryx

Er zijn eerdere fossiele vogels gevonden, zoals de oervogel Archaeopteryx, waarvan de eerste fossielen in 1861 in Duitsland zijn ontdekt. Over de status van Archaeopteryx als vogel heerste de afgelopen jaren alleen wel wat controverse onder vroege vogel-experts, legt Brouwers uit:

“Was Archaeopteryx nu wel, of geen tak aan de vogelstamboom? De paleontologen die Aurornis beschrijven denken van wel. Volgens hen was Aurornis de eerste vogel, maar was Archaeopteryx de eerste vogel die niet alleen zweefde, maar ook echt kon vliegen, met twee vleugels.”

Poets je dinokennis op met Jurassic Park 3D

Trouwens: als je je kennis van de prehistorie nog eens wil oppoetsen (of nog echt neppe dino’s wil zien op een groot scherm), dan kan dat. De 3D-versie van dinoklassieker Jurassic Park (1993) is nog tot eind volgende week te zien in een aantal bioscopen in ons land.

Lees donderdag 30 mei het hele artikel van Lucas Brouwers over de dinovogel in NRC Handelsblad

    • Judith Laanen