Bosch komt weer thuis

Twee triptieken van de schilder Bosch worden opgeknapt // Een dure klus // In 2016 komen ze weer naar Nederland

Drieluik met Sint Ontcommer

Redacteur Kunst

Twee belangrijke drieluiken van de schilder Jheronimus Bosch zullen in 2016 te zien zijn op de internationale overzichtsexpositie Bosch Visions in het Noord-Brabants Museum in Den Bosch. Het gaat om het Heremietendrieluik (ca. 1493) en het Drieluik met Sint Ontcommer (ca. 1497), beide uit de collectie van de Gallerie dell’Accademia in Venetië. Het is voor het eerst dat deze kwetsbare triptieken, die al eeuwen in Venetië bewaard worden, samen op reis gaan voor een expositie elders.

Gisteren werd een samenwerkingsovereenkomst gesloten tussen de Soprintendenza van Venetië (een soort Monumentenzorg), Het Noord-Brabants Museum en het Bosch Research and Conservation Project (BRCP). Dit onderzoeksproject brengt sinds 2010 wereldwijd alle werken van Bosch in kaart en helpt bij de restauratie. „De conditie van de Venetiaanse werken was zorgelijk”, aldus projectcoördinator Matthijs Ilsink. Zo ontstond het voornemen voor een omvangrijk restauratieproject. Het BRCP knapt de schilderijen op en krijgt ze in ruil daarvoor in bruikleen.

Venetië bewaart, na het museum Prado in Madrid, de meeste werken van Bosch ter wereld. Behalve de triptieken in de Gallerie dell’Accademia bevinden zich ook in het Palazzo Grimani nog vier losse panelen met Bosch’ Visioenen uit het Hiernamaals (ca. 1500). Ook die zullen door het BRCP worden gerestaureerd. De restauratie van de schilderijen gaat naar verwachting ruim 300.000 euro kosten. Een deel van dat bedrag, 145.000 euro, wordt betaald uit een subsidie van The Getty Foundation. De rest komt voor de rekening van Venetië en het BRCP, dat wordt gefinancierd door vele partijen, zoals de gemeente Den Bosch en een rij bedrijven.

De restauratie van de Venetiaanse panelen is ingewikkeld. Aan de achterkant zit een houten raster, een negentiende-eeuwse ingreep om de panelen te verstevigen. Daarop is later een stalen frame bevestigd. Dat doet meer kwaad dan goed. Ilsink: „Als je ze eraf haalt, blijft een paneel van een halve centimeter dikte over. Het raster moet voorzichtig verwijderd worden, anders bestaat de kans dat het schilderij knapt.”

In 2016 is het 500 jaar geleden dat Jheronimus Bosch overleed, in Den Bosch. Om dat te herdenken is 2016 door de Brabantse hoofdstad uitgeroepen tot Bosch-jaar. Naast de gerestaureerde schilderijen uit Venetië zullen werken uit onder meer New York, Berlijn, Frankfurt, Brugge en Madrid te zien zijn.