Boeiend materiaal herleid tot drakerige soapopera

Schrijver Anton Dautzenberg leest voor de Achterpagina romans van uitgeverij Fata Morgana. Vandaag: Frans Kellendonk, een mystieke jongen van Arie Storm.

Járen hebben we er op moeten wachten, maar de biografie van Frans Kellendonk is eindelijk verschenen. Arie Storm nam de tijd, want het boek moest naar eigen zeggen zijn magnum opus worden. Het Nederlands Letterenfonds, dat tienduizenden euro’s in het project stak, werd echter ongeduldig. Ook het Frans Kellendonk Fonds, dat de biograaf van de nodige informatie voorzag, wilde resultaat zien.

Storm moest dus tot in de late uurtjes met de biografie aan de slag, want overdag is hij als recensent van Het Parool druk bezig met het neersabelen van auteurs die wél met de nodige regelmaat boeken schrijven. Storm is echter geen Pessoa of Vestdijk, mannen die naast hun saaie, geestdodende baan aan een hoogstaand, literair oeuvre bouwden.

Frans Kellendonk liet als schrijver niet alleen een rijk oeuvre achter, hij leidde ook een flamboyant en vooral goed gedocumenteerd leven. Een gespreid bedje zogezegd, voor een bekwaam biograaf. Frans Kellendonk, een mystieke jongen is helaas geen goede biografie geworden, en dan formuleer ik het decent. Storm zou het als recensent vast en zeker wat barokker verwoorden: het boek is bar en bar slecht, zowel stilistisch als inhoudelijk rammelt het als een sambabal in handen van een opgewonden mongool.

Arie Storm boetseert uit het boeiende materiaal een drakerige soapopera. Voor het intellectuele programma van Kellendonk heeft hij absoluut geen oog. De gelegenheidsbiograaf is meer geïnteresseerd in de homoseksueel dan in de schrijver. Met die beperkte blik heeft Storm zich eerder uitgelaten over het werk van die andere mystieke schrijver, Gerard Reve. Homoseksualiteit is bij Kellendonk echter, anders dan bij de volksschrijver, geen motief. Niet voor niks gaf hij de apotheose van zijn magnum opus Mystiek lichaam een motto van Carry van Bruggen mee: „Distinctiedrift is levensdrift/ eenheidsdrift is doodsdrift.” Storm blijft Kellendonk echter zien als een homoactivist.

Dat de schrijver aan aids stierf, is voor deze ‘biograaf’ een zegen. Ik citeer: „Na een slepend ziekbed ging de mystieke jongen ten onder aan de ziekte die het exclusieve domein is geworden van de homoseksuele mens.” Een lelijke zin, een afgrijselijke zin, maar bovenal klinkklare onzin. Storm is qua geestelijke ontwikkeling in de jaren tachtig blijven hangen, het decennium waarin Frans Kellendonk glorieerde.

Nog een door Storm geconstateerde parallel tussen Kellendonk en Reve: hun hang naar katholieke kitsch. Opnieuw convergentie van de meest luie soort. Kellendonk parodieert het katholicisme om zijn zucht naar mystiek juist op afstand te houden, uit wantrouwen jegens zichzelf. Reve daarentegen copuleert als het ware met het geloof, God en de schrijver worden bij hem één.

Arie Storm ziet alleen oppervlakkige overeenkomsten. Zo vergelijkt hij de jonge Kellendonk ook met Jay Gatsby, zonder dit overtuigend te motiveren. „Hun gebeeldhouwde koppen lijken op elkaar.” Tja… Storm versimpelt literatuuranalyse tot het kijken naar vergeeld bloemetjesbehang. Een procedé dat we kennen van zijn recensiewerk.

Waarom geen hoofdstuk gewijd aan ‘het Amerikaanse jaar’, dé oorsprong van Mystiek lichaam en zijn dodelijke ziekte? Schrijver en journalist Kester Freriks woonde later in hetzelfde appartement in Minneapolis, als writer-in-residence; waarom hem niet geïnterviewd? Uit ledigheid, wellicht.

Nog een omissie. Storm besteedt geen aandacht aan de namen waarmee Kellendonk zijn personages versiert: Gijselhart, Goudvis. Met de nadruk op versiert, want zijn protagonisten zijn meer dan afspiegelingen van de realiteit, ze zijn dragers van een iconische waarde. In het werk van Kellendonk echoot de negentiende eeuw, realisme is geen criterium voor de opgevoerde werkelijkheid. Om met Herman Melville te spreken: „It is with fiction as with religion: it should present another world, and yet one to which we feel the tie.”

Tegen Arie zou ik willen zeggen: (her?)lees met deze informatie Melvilles meesterwerk Moby Dick (1851), buig je daarna opnieuw over Mystiek lichaam en begin je dan diep, diep te schamen over je broddelwerk.

Een groot literator als Kellendonk verdient een biograaf met een AAA-status, geen amateur met een begrensd denkraam en een Hema-pen. Alle aspirant-biografen die tochtig rondhuppelen in het literaire landschap weten wat hun te doen staat: lees dit boek, zo moet het níét! Eén bal, voor de Reviaanse titel.

Frans Kellendonk, een mystieke jongen, Arie Storm, Fata Morgana, ca. 300 pagina’s, € 21,95 (niet als e-book verkrijgbaar).