Rafelranden in Detroit en Zeist

ZIEN // FOTOGRAFIE OFF THE GRID T/M 28 JUNI Nutshuis, Den Haag, nutshuis.nl

Er klinkt spijt in de woorden van Ron, een van de fotosubjecten in Off the Grid, een groepstentoonstelling over alternatieve leefvormen. Het fotobijschrift vertelt hoe hij een opknapwoning kocht in Detroit, ’s werelds beruchtste shrinking city, maar pas ná aankoop besefte – hoe is het mogelijk – dat hij helemaal niet kan klussen. Daarop zonk hij weg in een tochtig huis en een depressie.

Met het oprukken van het onkruid in de verlaten stadsdelen, afficheert de voormalige autostad zich dan maar als droom voor creatieve gelukszoekers. Corine Vermeulen fotografeerde achterblijvers en nieuwkomers zoals Ron. Hun kunstzinnige en afgebladderde interieurs zijn onmiskenbaar fotogeniek. Maar deze zelfgekozen rand van de wereld heeft ook een pijn. Poserend in zijn bedompte slaapkamer heeft Rons gezicht een grauwheid die hem vermoedelijk ouder doet lijken dan hij is.

Had hij maar de film Into the Wild gezien, over een jongeman die zich afkeert van de bewoonde wereld, geïnspireerd door natuurminnend filosoof Thoreau. Het was een nepspiritualiteit, maakt de film aannemelijk, een vluchtgedrag dat eenzaamheid oplevert en zelfs de dood. Ook Off the Grid lijkt zwanger van ideeën à la Thoreau, niet alleen in het land van de American Dream. Bertus Gerssen fotografeerde Nederlandse plattelandskrakers omlijst door idyllisch groen, waarbij de bijschriften je uit de exotische droom helpen. Ze wonen in verlaten, industriële complexen buiten de bebouwde kom van Culemborg of Zeist.

Je afkeren van de burgermansbeschaving was vorige eeuw een reactie tegen de oprukkende welvaartseconomie. Off the Grid laat zien dat nu de welvaart daalt, mensen opnieuw radicale keuzes maken en de greep op hun bestaan terugeisen. Dat verlangen blijkt het meest extreem in de groepsportretten die Justine Kurland maakte van Amerikaanse hippiegemeenschappen: mannen met baarden, vrouwen met kippen op schoot, velen naakt, elkaar omhelzend. Haar kunst is de meest idyllische, misschien omdat zij een relatieve insider is: wonend in een busje leidt ze al jaren een nomadisch bestaan. Toch lijkt haar wereld nog het meest een onmogelijkheid: zwart-wit staan deze foto’s mijlenver verwijderd van onze wereld vol kleur en werkelijkheid en materialisme.