Op elke hoek een Syrische shoarma

Ook Egypte is een belangrijke bestemming voor Syrische vluchtelingen geworden. „We stevenen deze zomer op een crisis af.”

Syriërs die hun land zijn ontvlucht werken in een shoarma-tent in een buitenwijk van Kairo Foto AFP

Mohammed Karazom is een beetje ontstemd. De 33-jarige Syriër baat al vijftien jaar een shoarma-tent uit in 6 Oktober, een welgestelde buitenwijk van Kairo. Dat ging jarenlang goed. Maar sinds twee jaar geleden de oorlog uitbrak in Syrië is de concurrentie moordend.

„Telkens als er een nieuwe familie uit Syrië arriveert en een restaurant opent, moet ik mijn prijzen omlaag doen”, zegt Karazom. Niet dat hij niet solidair is: op het trottoir voor zijn zaak zijn portretten van Hafez, Bashar en Maher al-Assad geschilderd waar de klanten overheen moeten lopen. „Maar ik kan niet wachten tot deze oorlog voorbij is en al die mensen terug naar huis gaan.”

De 6 Oktober-wijk is een beetje ‘klein-Damascus’ geworden. Dat de Syriërs vooral hier komen wonen komt doordat er al lang een kleine Syrische gemeenschap bestond. Nu wapperen er vlaggen van de Syrische opstandelingen, en op bijna elke straathoek zit een Syrische shoarmatent. Die zijn een uitstekende aanvulling op de weinig opwindende Egyptische keuken.

Maar de markt raakt verzadigd. „In het begin was het een goeie business”, zegt Hussam Kawas, 52, een zakenman uit Damascus die hier een restaurant, een patisserie en twee telefoonwinkels heeft geopend. „Maar het lijkt wel of elke Syriër die in Egypte aankomt een restaurant opent. Tegenwoordig zijn we allang blij als we uit de kosten raken.”

De Syrische vluchtelingen in Egypte hebben minder aandacht gekregen dan hun landgenoten in de buurlanden van Syrië: Libanon, Jordanië en Turkije. Aanvankelijk waren het er ook niet zoveel: in juni 2012 had de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR er nog maar duizend geregistreerd. Maar dit jaar heeft het een enorme vlucht genomen. Volgens het laatste cijfer van de Egyptische regering van februari zijn er nu zo’n 140.000 Syriërs in Egypte.

Sima Diab, een Syrische die al lang in Egypte woont en zich inzet voor de nieuwkomers, schat het werkelijke aantal op 300.000. „Elke maand komen er zo’n 30.000 bij. Deze zomer gaan we naar het half miljoen toe.”

Volgens Diab bestaat een verkeerd beeld van de Syrische vluchtelingen in Egypte. „Omdat Egypte geen buurland is, bestaat de indruk dat het om welgestelde vluchtelingen gaat. Dat is misschien ooit zo geweest maar het is al lang niet meer het geval. Veel mensen hebben zich juist in de schulden gestoken om het vliegtuigticket te betalen. Ze komen hier met honderd dollar op zak.”

Mohammed Dayri, de regionale vertegenwoordiger van het UNHCR, beaamt dat. „Naarmate het conflict in Syrië intensiever wordt, zien we steeds armere mensen arriveren. Ze komen nu met de boot of op chartervluchten naar Alexandrië. Die laatste kosten 600 Egyptische pond, zo’n 60 euro, voor een enkele reis.”

Over een ding is iedereen het eens: Egypte is geweldig gastvrij geweest, zowel de bevolking als de overheid. De Syriërs hebben dezelfde rechten gekregen qua onderwijs en gezondheidszorg als de Egyptenaren. „Egypte heeft echt een open deur beleid wat de Syrische vluchtelingen betreft”, zegt Dayri.

Ook de gewone burger is solidair. In een smalle straat nabij het Tahrirplein staan elke dag tientallen Syriërs in de rij. Velen zijn helemaal uit 6 Oktober hierheen gekomen om naargelang de leeftijd een maandelijkse vijf tot zestig Egyptische pond te komen ophalen.

De 43-jarige Hossam Mettwali, de eigenaar van een elektronicawinkel, deelt dat geld uit. Mettwali heeft het typische baardje van de salafist. „Als moslim is het mijn plicht om anderen te helpen als ik dat kan,” zegt hij. „Mijn geld is niet mijn geld. Het is het geld van Allah. Ik heb er alleen het tijdelijk beheer over.”

Mettwali schat dat hij zo’n vijfduizend mensen helpt, met geld en ook met medicijnen. Het is niet alleen zijn eigen geld: andere religieuze zakenlieden dragen hun steentje bij.

Dat mensen bereid zijn om zo ver te reizen voor een aalmoes spreekt boekdelen. De meesten die in de rij staan zijn hier gekomen uit andere landen. Drie jongens zijn uit Syrië vertrokken om de legerdienst te ontlopen. Ze waren eerst in Jordanië, daarna in Libië. Het leven in een Jordaans kamp was moeilijk, zeggen ze, en er is geen werk. In Libië was er wel werk maar waren de mensen niet vriendelijk. „Hier is er ook geen werk maar de mensen zijn tenminste vriendelijk.”

De vraag is hoe lang dat nog blijft duren. De toevloed van Syriërs heeft in de buurten voor forse prijsverhogingen gezorgd. In de betere buurten van 6 Oktober is de prijs voor een appartement van 800 (85 euro) tot 2.500 pond gestegen.

„Egypte is echt geweldig gastvrij geweest”, zegt Sima Diab. „In het begin stond mijn telefoon roodgloeiend telkens wanneer ik een oproep deed voor solidariteit met de Syriërs. Maar hoe langer het duurt hoe moeilijker het wordt.”

De Syriërs zijn niet alleen een last. Sommigen zijn met geld gekomen en hebben fabrieken geopend. Diab heeft een soort interim-bureau opgestart voor Syrische werkzoekenden. „Maar Egypte zit zelf in een heel moeilijke economische situatie. Er zijn niet genoeg banen voor de Egyptenaren, laat staan voor de Syriërs.”

Zij is bang dat de situatie de komende maanden onhoudbaar wordt. Ook Dayri van het UNHCR verwacht verse toeloop wanneer straks het schooljaar afgelopen is. „Het is een crisis waarvan niemand zich echt bewust is. Dus is er ook geen plan.”