Nieuw pensioenplan voor zzp'ers een schot in de roos

Aan een drama in de maak, geen pensioen voor zzp’ers, kan een einde komen door een nieuw pensioenplan, meent Bernard van Praag.

In het tv-programma Buitenhof van afgelopen zondag presenteerden drie jongeren van PvdA, D66 en VVD een nieuw plan voor hervorming van ons stelsel van aanvullende pensioenen.

Hun voornaamste woordvoerder is Ilja Boelaars, promovendus in Chicago. Hij is niet erg populair in de kringen van ouderen, omdat hij steeds aandringt op het korten van pensioenen, want „anders zouden ouderen de pot leeg eten en jongeren straks geen pensioen meer krijgen”. Dat is stemmingmakerij zonder basis.

Ik begon dus niet met een prettig gevoel te kijken, maar deze keer kwamen zij met een nieuw plan met verstandige elementen, die verdere bestudering waard zijn.

Hun voorstel komt op het volgende neer. Zij willen de hele actieve beroepsbevolking een pensioenplicht opleggen, dus ook zzp’ers. Zij willen komen tot individuele pensioenrekeningen en ten slotte willen zij de ‘grote verplichtstelling’ opheffen.

Dat wil zeggen, zij stellen voor dat werknemers zich niet meer verplicht aansluiten bij het pensioenfonds van hun branche, maar dat ze kunnen gaan shoppen bij verschillende pensioenuitvoerders.

Zoals automobilisten dat doen met hun verplichte WA-verzekering of burgers bij de keuze tussen verzekeraars voor hun verplichte ziektekostenverzekering.

Hun voorstel voor zzp’ers is natuurlijk een schot in de roos. Hier dreigt een maatschappelijk drama. Velen stellen hun tarieven zo laag, omdat ze ervoor kiezen geen pensioenpremie te betalen.

Deze mensen zullen onvermijdelijk op hun oude dag op de blaren zitten. Dat geldt ook voor veel flexwerkers en mensen met tijdelijke contracten.

Hetzelfde zal zich ook voordoen met voorzieningen tegen werkloosheid en arbeidsongeschiktheid. Deze concurrentie op de arbeidsmarkt is niet alleen rampzalig voor zzp’ers en degenen die daarmee te vergelijken zijn.

Het leidt er ook toe dat steeds meer vaste werknemers, voor wie wel pensioenpremie moet worden betaald, vervangen worden door zzp’ers en flexwerkers. Waardoor de arbeidspositie en de lonen van vaste werknemers naar beneden gedrukt worden. Het betekent op termijn een onontkoombare verelendung voor de beroepsbevolking.

Er is dus alles voor te zeggen de pensioenverplichting uit te breiden tot de gehele actieve beroepsbevolking. Dit betekent een restrictie van het marktmechanisme op de arbeidsmarkt.

In dit verband zal gelet moeten worden op de internationale concurrentie. Het beste lijkt zo’n verplichtstelling in alle eurolanden in te voeren.

Hun plan om de concurrentie tussen pensioenuitvoerders mogelijk te maken lijkt ook bespreekbaar. Enige concurrentie kan zeker geen kwaad. Wel lijkt een strenge regelgeving en toezicht geboden.

De gang van zaken met de ziektekostenverzekeringen geeft immers aan dat het binnen een aantal jaren kan leiden tot hevige fusie- en concentratiebewegingen, waardoor het ontstaan van een oligopolie en kartelvorming van pensioenfondsen voor de hand ligt.

Bovendien leert de ervaring dat de kosten van zulke fondsen, speciaal voor marketing, het pensioen een stuk duurder kunnen maken terwijl de service minder wordt.

Vergelijkingen tussen pensioenverzekeraars en pensioenfondsen toonden eerder aan dat verzekeraars veel duurdere waar aanboden dan onze oude vertrouwde pensioenfondsen.

De suggestie dat dit een oplossing is voor de bestaande pensioenproblemen lijkt me onjuist. Wanneer Boelaars suggereert dat het ABP op omvallen staat, is dat paniek zaaien.

De suggestie dat veel pensioenfondsen er slecht voorstaan komt alleen door de keuze van een absurd lage rekenrente van circa 2,5 procent. Zowel ABP als Zorg en Welzijn en nog vele andere fondsen maken jaar na jaar rendementen van minstens zes tot negen procent.

De ervaring uit het Verenigd Koninkrijk met een andere (hogere) keuze van de rekenrente zou tot lering kunnen strekken.

Kortom, voor verreweg de meeste fondsen zijn er geen reële problemen. Die zullen er wel komen als jongeren van nu blijven weigeren om meer geld apart te leggen voor hun oude dag dan de senioren van nu hebben gedaan.

Bernard M.S. van Praag is econoom en universiteitshoogleraar met emeritaat aan de Universiteit v. Amsterdam.