In Spanje steeds meer mensen hun huis uitgezet...

Overal in Europa ervaren burgers hoe de crisis ook de huizenmarkt op z’n kop heeft gezet. In Spanje – met zijn vele huisuitzettingen – en Ierland – waar beslagleggingen snel dichterbij komen – wordt de pijn het meest gevoeld.

...en daar wonen nog dertig families. In Spanje zijn honderdduizenden ‘spookgebouwen’. Foto’s Reuters

Om zijn nieuwe woning te betrekken klom Felipe Pérez over een muur en forceerde hij de voordeur. Hij tapt elektriciteit af van een bovenleiding en plukt internet van de buren. Maar krakers vinden Pérez en nog twaalf gezinnen in dit luxe appartementencomplex zichzelf niet.

„Dit pand stond al vier jaar leeg”, vertelt de jonge Spanjaard in zijn strakke designkeuken. „De bank raakte het niet kwijt en moest door de staat gered worden. Mede van mijn belastinggeld, dus ik beschouw dit pand ook deels van mijzelf.”

De dertien gezinnen in het complex in Sabadell, nabij Barcelona, zijn allemaal hun eigen huis kwijtgeraakt. De bank of verhuurder liet hen door de rechter uitzetten, omdat ze hypotheek of huur niet langer konden betalen. Met activisten van het lokale Platform voor Hypotheekslachtoffers (PAH) besloten ze het leegstaande pand te kraken.

Het zijn deze PAH’s die de volkswoede jegens politiek en banken een gezicht hebben gegeven. Overal in Europa klagen burgers over de losgeslagen financiële sector. Maar in Spanje wordt het conflict door de golf aan huisuitzettingen pijnlijk zichtbaar – en laait de woede hoog op. Sinds het uitbreken van de crisis, vijf jaar geleden, is op ruim 400.000 stuks vastgoed beslag gelegd. Een deel hiervan betreft winkels en vakantieappartementen, maar alleen al vorig jaar zaten er ook 30.000 eerste woningen tussen.

Momenteel staat ‘slechts’ 3 procent van de hypotheken als slecht presterend te boek. Dit is te wijten aan de zeer strenge Spaanse hypotheekwet. Hieronder blijven huiseigenaren ook na uitzetting en executieveiling levenslang verantwoordelijk voor de restschuld. Hierdoor lossen Spanjaarden, ondanks de hoge werkloosheid (27 procent), nog altijd relatief trouw hun hypotheek af.

De bezetting in Sabadell trekt extra aandacht, omdat het gebouw in handen is van de zogenoemde bad bank van Spanje. Vorige zomer moest Madrid erkennen dat het zijn banken niet langer zelf overeind kon houden. De regering leende 43 miljard euro uit het euronoodfonds om de financiële sector op te schonen.

Een van de belangrijkste voorwaarden was de oprichting van een bad bank. Door het instorten van de huizenmarkt telt Spanje zeker 1 miljoen onverkochte woningen. Een groot deel kwam na faillissementen van projectontwikkelaars en bouwers in handen van banken, waarvan enkele genationaliseerd moesten worden. De ‘slechte bank’, in Spanje bekend als Sareb, dient als een soort gifvat voor alle slechte vastgoed en leningen. In de ogen van de activisten past de oprichting van Sareb, met miljarden aan publiek geld, in het „criminele” beleid waarmee „banken wél en burgers níét worden gered”. Terwijl banken met belastinggeld zijn genationaliseerd, worden burgers met betalingsproblemen hun huizen uitgezet.

Ook Sareb is procedures begonnen om krakers uit ‘haar’ panden te zetten. Woordvoerder Pau Llonch van het PAH in Sabadell stelt: „Het doel van die bad bank is om de woningen uiteindelijk weer met winst te verkopen. Aan een rijke Rus, Chinees of Arabier. Aan de Spanjaarden wordt pas als laatste gedacht.”

Na alle protesten nam de rechtse meerderheidsregering deze maand een nieuwe hypotheekwet aan. Deze gaat echter veel minder ver dan de activisten verlangen. Ook de ECB is kritisch. Vorige week waarschuwde Frankfurt dat huisuitzetting voor geredde instellingen alleen ,,een uiterste middel” mag zijn. Beter is het om met niet-betalende huiseigenaren te onderhandelen over bijvoorbeeld gedeeltelijke schuldkwijtschelding of een andere regeling. Madrid zou hiertoe ,,een pakket samenhangende maatregelen” moeten treffen. De activisten willen dat het mogelijk wordt dat eigenaren hun huis bij de bank inleveren zonder met een restschuld te blijven zitten. Dit stuit echter op groot verzet bij de banken. „Bij versoepeling moeten banken vrezen dat meer mensen stoppen met betalen. Zeker nu door de sterke prijsdalingen de hypotheekschuld van veel mensen hoger is dan de waarde van hun huis. Daardoor zouden banken weer verder in problemen raken en meer staatssteun nodig hebben”, zegt Joan Carles Amaro, hoogleraar financiën van businessschool Esade in Barcelona.

Felipe Pérez uit het kraakpand in Sabadell heeft daar geen boodschap aan. Hij kan sinds drie jaar geen werk vinden. Zijn uitkering en die van zijn vrouw is stopgezet. Ze verdienen alleen sporadisch zwart wat bij. Hun drie kinderen voeden ze vooral met eten van de voedselbank, sinds een aanvraag voor gezinsbijstand (426 euro per maand) is afgewezen.

Pérez zegt graag te willen betalen voor dit appartement, maar het nooit te kunnen kopen. „Banken worden met ons geld gered, maar ze lenen dit niet uit. Aan ons al helemaal niet. Als de Sareb slim is, bieden ze ons allemaal sociale huur aan, dan verdienen ze in elk geval nog wat aan dit pand.”