Europa verdeeld over wapens, Syrische burgers niet geholpen

Een zwaar verdeelde EU gaf toe aan Brits-Franse druk: de levering van wapens aan Syrische rebellen wordt mogelijk.

Syrian rebels take position in a house during clashes with regime froces in the old city of Aleppo on May 22, 2013. Syria's main opposition group opened key talks in Istanbul to debate whether to negotiate with the regime on ending the bloody two-year civil war, as proposed by the US and Russia. AFP PHOTO/RICARDO GARCIA VILANOVA AFP

Het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk lopen het risico met wapenleveranties betrokken te raken bij verdere escalatie van de Syrische oorlog. Gisteravond wisten de twee landen de Europese Unie te dwingen haar huidige wapenembargo tegen Syrië op te heffen.

Tijdens een urenlange, zeer gespannen vergadering van ministers van Buitenlandse Zaken van de Europese Unie in Brussel bereikten de Britten en de Fransen dat ze vanaf augustus wapens mogen leveren aan de Syrische oppositie.

De EU-ministers bereikten geen overeenstemming over handhaving van het bestaande wapenembargo tegen Syrië. Het embargo loopt nu automatisch af: elke lidstaat mag zelf beslissen over wapenleveranties.

Tevergeefs hadden met name Oostenrijk, Tsjechië en Zweden geprobeerd het embargo, dat dateert uit 2011, te redden. Volgens deze landen zullen wapenleveranties leiden tot verheviging van de strijd en tot meer slachtoffers. Sinds de opstand in Syrië ruim twee jaar geleden begon, zijn zeker 80.000 doden gevallen, van wie meer dan de helft burgers. Zes miljoen burgers zijn op de vlucht.

Het embargo verloopt zaterdag al, maar de Britten en de Fransen beloven af te zien van wapenleveranties tot 1 augustus. Een door de Verenigde Staten en Rusland voorbereide vredesconferentie moet een kans van slagen krijgen. De conferentie in juni zou moeten leiden tot een bestand tussen het regime van president Assad en Syrische oppositiegroepen.

De zwaarverdeelde politieke oppositie had deelneming aan de conferentie afhankelijk gesteld van Europese wapenleveranties. Syriës bondgenoot Rusland stelde vandaag dat het einde van het EU-embargo de kans op slagen van de conferentie ondermijnt. Dat de conferentie iets zal opleveren, is moeilijk voorstelbaar. Beide zijden voeren een strijd op leven en dood.

De Britse en Franse regeringen hopen dat wapenleveranties aan de „gematigde” rebellen druk zetten op Assad om concessies te doen aan de onderhandelingstafel. „We hebben geen onmiddellijk plan om wapens te sturen”, zei de Britse minister van Buitenlandse Zaken Hague gisternacht. Maar het „einde” van het embargo „geeft ons de flexibiliteit om te reageren.”

Zijn Franse collega Fabius zei onlangs dat de rebellen zich beter moeten kunnen verdedigen tegen luchtaanvallen. De levering van luchtverdedigingsraketten zal niet het overwicht van het regime tenietdoen. Dan zouden ook tanks en vliegtuigen moeten worden geleverd, hetgeen niet wordt overwogen. Luchtdoelraketten hebben veel rebellen al, zoals blijkt uit videofilmpjes over het neerhalen van gevechtsvliegtuigen.

Minister Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) zei gisteravond tegen de NOS in Brussel dat Nederland „zeker” geen wapens zal leveren. Nederland deelt de vrees van onder meer Oostenrijk dat de wapens uiteindelijk bij jihadisten belanden. Doordat rebellengroepen vaak naast elkaar ten strijde trekken, is dat nauwelijks te voorkomen. Daarom is ook Israël gekant tegen opheffing van het EU-embargo.

Libië vormt het voorbeeld van hoe wapenleveranties aan rebellen de toestand na de oorlog ondermijnen. Rebellengroepen weigerden hun wapens in te leveren, en dwingen nu gewapenderhand concessies af van de democratisch gekozen regering. Wapens uit Libische arsenalen zijn ook in handen van extremisten in Mali terechtgekomen.

Voorafgaande aan het Brusselse overleg had Timmermans gezegd dat hij samen met zijn Duitse collega Guido Westerwelle een compromis wilde vinden, door het bestaande embargo te versoepelen. „Het belangrijkste voor ons is dat er één Europees standpunt komt”, zei hij.

Deze poging mislukte. Dat elk land nu weer zelf mag bepalen of het wapens levert, betekent een terugslag voor de pogingen van de EU om met één stem te spreken over Syrië. De Belgische minister sprak van „hernationalisering” van het Syrië-beleid.

Commentaar: pagina 2

Syriërs in Egypte: pagina 9