Crisis en combiregelingen houden uitsupporters thuis

Het aantal uitsupporters in de eredivisie neemt de laatste jaren af. Steeds meer fans kijken thuis op tv, ontmoedigd door de hoge kosten en restricties.

De ogen van veel voetballiefhebbers gaan er op tv en in het stadion onwillekeurig als eerste naar op zoek: het uitvak. Het enige vak in het stadion waar de supporters andere kleuren dragen. Het enige vak in het stadion dat ontploft van vreugde bij een uitdoelpunt. Maar een vol en kolkend uitvak, eens een standaard ingrediënt van een voetbalwedstrijd, wordt in Nederland zeldzamer.

Het aantal uitsupporters daalt al enige tijd, zo blijkt uit een rondgang bij clubs. Gingen er in 2008-2009 nog gemiddeld 412 uitsupporters mee naar wedstrijden in de Nederlandse eredivisie, dit seizoen waren dat er nog 310. Het gemiddelde is wel licht gestegen ten opzichte van vorig seizoen, maar dat komt slechts doordat de gepromoveerde clubs Willem II en PEC Zwolle voor vollere vakken zorgen dan de gedegradeerde clubs Excelsior en De Graafschap. Bij elf van de zestien clubs die dit én vorig seizoen in de eredivisie speelden, is het aantal uitsupporters gedaald.

Feyenoord en Ajax zijn de enige clubs die bij elke wedstrijd gesteund worden door een vol uitvak, maar ook zij zien het aantal uitsupporters dalen. Dit komt vooral door clubs die hun uitvak verkleinden of met name Ajax om veiligheidsredenen minder kaarten beschikbaar stellen.

Buiten Ajax en Feyenoord nemen de meeste clubs in de eredivisie gemiddeld zo’n tweehonderd uitsupporters mee. Derby’s en sportief belangrijke wedstrijden trekken meestal nog wel volle vakken, maar veel vaker zijn de uitvakken leeg en sfeerloos. Bij ruim een kwart van de wedstrijden is het uitvak met minder dan 100 supporters gevuld.

Er zijn talloze redenen aan te wijzen voor de daling van het aantal uitsupporters. Dit seizoen speelt ook de economische crisis een rol. De prijs van kaartjes voor uitwedstrijden is dit seizoen wederom (licht) gestegen. Ook de concurrentie van Eredivisie Live wordt door betrokkenen veel genoemd. Voor een paar euro kan de wedstrijd rechtstreeks op tv gevolgd worden, waarmee de supporter zich een dure en omslachtige reis van vele uren bespaart. De wedstrijden worden op last van de zender ook nog eens op tijdstippen gespeeld die voor veel uitsupporters ondoenlijk zijn. Dit seizoen stond Heerenveen-Roda om 12.30 uur gepland, een tijdstip dat de Limburgse supporters verplichtte op zondagochtend rond 8.00 uur de wekker te zetten om op tijd in Friesland te zijn.

Maar ook de vele restricties, waaronder vooral de beruchte combiregeling, doen veel supporters afhaken. Niet alleen bij risicowedstrijden, maar ook bij pakweg VVV-RKC mogen uitsupporters niet vrij naar de wedstrijd reizen. Ze moeten met de bus of auto komen en soms ook nog onderweg op een bepaalde tijd hun kaartje ophalen om te voorkomen dat ze van tevoren de stad in gaan.

„Het is een keuze om vanwege de kosten zo min mogelijk politie in te zetten, en supporters daarom met combi’s te laten komen”, zegt Lonneke Gijsbers, veiligheidscoördinator van NEC. „In Duitsland is bijvoorbeeld wel altijd vrij vervoer, maar daar wordt veel meer geld uitgegeven aan politie-inzet.”

Het onafhankelijke Auditteam Voetbal en Veiligheid dat werkt in opdracht van het ministerie van Justitie concludeerde in een dit voorjaar verschenen rapport dat de veiligheid bij voetbalwedstrijden de afgelopen drie jaar verder is gestegen. 98 procent van de bezoekers voelt zich veilig, het aantal (grote) incidenten is sterk afgenomen. De onderzoekers doen dan ook aanbevelingen die moeten bijdragen aan „normalisatie”: het harder en gerichter straffen van daders en meer vrijheid voor de grote meerderheid die zich niet misdraagt. In termen van uitwedstrijden: meer vrij vervoer, minder hekken en netten rond de uitvakken en een gastvrije ontvangst door stewards en politie. Beperkende maatregelen mogen geen routine worden, vindt het Auditteam.

Toch wordt nog altijd bij meer dan de helft van de wedstrijden in de eredivisie een combi opgelegd, zo blijkt uit cijfers van het Centraal Informatiepunt Voetbalvandalisme (CIV). Bij zes wedstrijden – een record – gold dit seizoen zelfs een verbod op uitsupporters.

„Er wordt soms meer gezocht naar dreiging dan dat er daadwerkelijk iets aan de hand is”, zegt Arnold Bloem van het Supportersplatform Betaald Voetbal, waarin zo’n driekwart van de supportersverenigingen in Nederland zijn vertegenwoordigd. „Wie zaait zal oogsten. Autoriteiten en clubs zorgen soms ook zelf voor een grimmige sfeer. Als de sfeer rond het uitvak door de ontvangst van stewards en politie goed is, gedragen supporters zich ook beter.”

De beperkende maatregelen noemt Bloem willekeur. „Er worden de vreemdste argumenten gebruikt. Het lijkt soms op supportertje pesten. Door dit beleid lopen de uitvakken leeg, en lege stadions zijn uiteindelijk zelfs voor de tv-kijker niet aantrekkelijk. Voetbal hoort gespeeld te worden met twee partijen, zowel op het veld als op de tribune.”