Voormalig fenomeen in platenland failliet

De hoogtijdagen van Free Record Shop – ‘Maak kans op de Bentley van Hans’ – zijn voorbij. Na het faillissement hoopt het bedrijf op een doorstart.

Hoorn 27-5-2013 Free Record Shop failliet Foto Maurice Boyer

Het begon in 1971 met één winkeltje van nog geen twee meter breed en negen meter diep, in Schiedam, en het groeide uit tot een succesvolle muziekwinkelketen. De helikopter op het dak van het hoofdkantoor, langs de snelweg bij Capelle aan den IJssel, kenmerkte de megalomanie van het bedrijf.

Vandaag vraagt platenzaak Free Record Shop het faillissement aan voor zijn 141 Nederlandse filialen, met 755 man personeel. Maar vermoedelijk verdwijnt Free Record Shop niet uit de winkelstraat: er wordt aangestuurd op een doorstart.

De Bussumse investeringsmaatschappij ProCures heeft de Belgische tak – 75 Free Record Shop-winkels en 54 Game Mania-winkels – al overgenomen, en zou na een faillissement ook de levensvatbare onderdelen van de Nederlandse activiteiten willen kopen. Op dit moment is de schuld van het bedrijf – vooral bij de Belastingdienst – echter te hoog. Naar verluidt gaat het om een bedrag van zo’n 10 miljoen euro. ProCures redde vorig jaar al de boekhandels Selexyz en De Slegte van een faillissement.

De Free Record Shop-winkels blijven vooralsnog open, zo is de intentie. De Telegraaf schrijft over een interne memo waarin staat dat de medewerkers verplicht door moeten werken, hoewel zij vrijdag hoorden dat hun salaris en vakantiegeld voorlopig niet worden uitbetaald.

De financiële reserves van Free Record Shop zijn op. In drie jaar tijd zag het bedrijf de omzet teruglopen van 360 miljoen tot 260 miljoen euro (in 2012). In boekjaar 2011 werd op een omzet van bijna 290 miljoen nog een bescheiden winst gemaakt van 1,4 miljoen euro, een jaar later was dat omgeslagen in een nog onbekend verlies. Free Record Shop slaagde er niet in de tanende cd-verkoop te compenseren met games, speelfilms en cadeauartikelen en kampte met hevige internetconcurrentie.

Free Record Shop raakte verder in de problemen toen de Rabobank de aflossingsvrije hypotheken op winkelpanden omzette in hypotheken met aflossing, en twee grote kredietverzekeraars hun contracten opzegden. Atradius en Euler Hermes weigerden garant te staan voor de aanschaf van nieuwe voorraden, waardoor Free Record Shop plotseling alles direct moest afrekenen bij zijn toeleveranciers. Op krediet betalen was geen optie meer.

Vanaf de oprichting in 1971 was Free Record Shop een succes. Jaar op jaar groeide de omzet met enorme sprongen. Bedroeg de omzet in 1972 180.000 gulden, een jaar later was dat 400.000 gulden en nog een jaar later, in 1974, al 800.000 gulden.

Oprichter Hans Breukhoven – die als kelner op de Holland-Amerika Lijn had gewerkt en zodoende al een kleinschalige handel in lp’s had opgezet – maakte gebruik van de importmogelijkheden, omzeilde de prijsafspraken die werden gehanteerd en nam genoegen met lagere winstmarges.

Free Record Shop groeide uit tot een fenomeen, Breukhoven als man van zangeres Vanessa ook. Publiciteitsstunts, zoals de helikopter op het dak, optredens van sterren als Frank Sinatra en prijsacties als ‘Maak kans op de Bentley van Hans’ droegen bij aan het succes van de muziekwinkelketen. Halverwege de jaren tachtig opende de eerste winkel in België, na de beursgang in 1989 volgde expansie naar onder andere Duitsland en Noorwegen.

De opkomst van het internet heeft het bestaansrecht van platenzaken gemarginaliseerd. Consumenten downloaden muziek via online diensten als Spotify en áls zij nog cd’s kopen, doen zij dat ook op internet. Dat laatste geldt evenzeer voor boeken. Kennelijk ziet ProCures toekomst in de muziek- en boekensector, anders zou de investeringsmaatschappij niet in precies deze handel stappen.