Logisch dat de zorg duurder wordt

Afgelopen week kwam staatssecretaris Van Rijn met nieuwe cijfers over de stijgende zorgkosten. Mensen worden steeds ouder en zieker. Is dat zo?

Het is als de treinreiziger die iedere kilometer een biefstuk naar buiten gooit. Waarom doet u dat, wil de medepassagier weten. „Om de leeuwen op afstand te houden.” Maar, er zitten hier toch helemaal geen leeuwen? „Precies. Ziet u wel dat het werkt?”

De brief over uitgaven aan de langdurige zorg, die staatssecretaris van Rijn (Zorg, PvdA) vorige week naar de Tweede Kamer zond, roept associaties met de leeuwen op. Schalen zorginstellingen hun eigen patiënten doelbewust hoger in om meer geld op te halen, was de prangende vraag. Nee, dat er steeds ziekere mensen in tehuizen zitten, is juist het gevolg van succesvol beleid van de laatste jaren.

De uitgaven aan gehandicapten- en ouderenzorg stijgen razendsnel. Vorig jaar weer met meer dan 10 procent terwijl de economie dat jaar 1 procent kromp. En op papier zijn de ouderen en gehandicapten waar het AWBZ-geld naar toe gaat, steeds zieker. Dat past in de trend dat mensen zolang mogelijk zelfstandig blijven wonen, redeneert staatssecretaris Van Rijn. Mensen met beperkingen worden tegenwoordig thuis beter ondersteund waardoor zij op oudere leeftijd aankloppen bij een verzorgingstehuis. Het ligt „voor de hand”, dat als mensen later voor die toegenomen zorgvraag een indicatiebesluit vragen, dat dat dan een „zwaarder zorgpakket” betreft”, antwoordde hij op Kamervragen van Vera Bergkamp van D66. Zoals een directeur van een Amsterdamse zorginstelling in deze krant wat cru samenvatte: ‘iedereen die hier binnenkomt is boven de 85 en incontinent’. Dat is wel wat anders dan een bejaardentehuis van twintig jaar geleden.

Maar klopt dat wel? Of is het mogelijk dat de bewoners van die instellingen soms alleen op papier zieker worden en in werkelijkheid niet? Proberen de klinieken en/of de familie van bewoners een zo hoog mogelijk ziektescore te krijgen om meer geld te vangen of verzekerd te zijn van betere zorg?

Na alarmerende publicaties van onder meer Brandpunt en de Volkskrant dat patiënten en artsen zorgindicaties manipuleren, levert Van Rijn nadere cijfers aan de Kamer. Wat blijkt: van de bijna 2 miljard uitgavengroei tussen 2010 en 2012 wordt meer dan de helft verklaard door ‘prijsstijgingen’. Dit komt voor een belangrijk deel op het conto van Fleur Agema. Het PVV-Kamerlid regelde extra geld voor „meer handen aan het bed”. Dus keerde de overheid meer uit per ziekte-indicatie om de kwaliteit in de zorg te verbeteren.

Een andere deel van de uitgavengroei is te verklaren door meer patiënten. Dat geldt niet voor de ouderenzorg, maar alleen voor de gehandicaptenzorg. Die groei betreft volgens de staatssecretaris een voortzetting van de trend die het Sociaal en Cultureel Planbureau eerder signaleerde: een maatschappij die afwijkend gedrag minder tolereert, die hogere eisen aan burgers stelt en die medicaliseert.

En slechts een kwart van de uitgavengroei van 2 miljard euro is te verklaren door „zorgverzwaring”. Dat is over de jaren 2011 en 2012. De staatssecretaris claimt zelfs dat die uitgaven in 2012 lager zijn dan in 2011, maar hij bedoelt dat de groei van de uitgaven lager is.

Van Rijn heeft de Kamer wel toegezegd te gaan onderzoeken of er onregelmatigheden hebben plaatsgevonden. De problemen bij de arbeidsongeschiktheidsuitkeringen WAO en Wajong tonen aan dat de volgorde diagnose-etiket-geld een garantie is voor kostenexplosies en andere excessen. Ook in de langdurige zorg geldt een overzichtelijk algoritme: hoe hoger de ziektescore, hoe meer geld.