denken@nrc.nl

Massahysterie is niet alleen maar slecht

Hanny Palmen uit Ferwert

Meerdere mensen bleken datzelfde onbestemde, ondefinieerbare gevoel te hebben bij het nieuws dat ons de afgelopen weken zo beklemmend in de greep hield. Het drama rond de twee broertjes en, laten we dat niet vergeten, hun vader. Want ondanks dat iedereen al precies lijkt te weten wat er gebeurd is, slechts twee dingen zijn zeker:

De vader is dood.

De twee broertjes zijn dood.

De vraag is: zullen we ooit weten wat er zich heeft afgespeeld rondom dit drama? Zullen we de feiten accepteren, mocht blijken dat het anders in elkaar steekt dan ‘we’ op het eerste gezicht veronderstellen en voorgeschoteld krijgen via pers en sociale media? En de alomvattende vraag: willen we het wel écht weten?

Wat bij mij wringt zijn de aannames, gebaseerd op emoties. Natuurlijk is er niets mis met emoties, zolang die er niet voor zorgen dat ze de feiten vertroebelen.

Ik kon er niet de vinger op leggen wat me nu het meeste dwarszat. Want ja, ik voel natuurlijk mee met de mensen die dit overkomt. Al die gevoelens krijg ik, omdat ik iets kostbaars bezit. Iets wat de meeste mensen van nature hebben meegekregen. Het heet: empathie.

Deze eigenschap zorgt ervoor dat je je kunt verplaatsen in een ander levend wezen. Maar de doorgeslagen individualisering heeft ervoor gezorgd dat we steeds verder van onze natuur af zijn komen te staan. Tienduizenden jaren van biologie in enkele decennia aan de kant gezet. Extra aangezwengeld doordat veel mensen die het voor het zeggen hebben empathie ontberen, door een biologische weeffout of doordat ze het het later in hun leven hebben verloren, emotioneel verdoofd door hebberigheid.

Ineens snap ik wat me dwarszit. Want die vinger, die moeten we op onze aard leggen. We kunnen onze natuur niet ontkennen, hoe ver we er soms van af lijken te staan. Empathie en daaruit voortvloeiende emoties moéten er nu eenmaal uit. Maar hoe doe je dat in een wereld waarin onze natuur ontkend wordt? Waarin mensen die eigenlijk verbroederd moeten worden, juist tegen elkaar uitgespeeld worden? Heel simpel. Het komt eruit als massahysterie. Waardoor we als kippen zonder kop dingen gaan roepen en de nuance totaal vergeten. Massahysterie vindt daarmee zijn oorsprong in dezelfde empathie.

Is massahysterie dan slecht? Nee, want ik ontleen er tevens de hoop aan dat de menselijke natuur zich uiteindelijk niet laat verdringen. We moeten alleen weer leren het beter te kanaliseren.