Alledaags surrealisme

De Noorse fotograaf Christopher Jonassen maakt een bijzonder stillevenproject. Hij betovert zijn kijkers met deze mysterieuze foto’s van vreemde, beschadigde planeten. Of... zijn het eigenlijk wel planeten?

De pannenplaneten die Christopher Jonassen voor NRC Handelsblad selecteerde. Foto’s Christoper Jonassen

Wat kan een mens zich nietig voelen bij het zien van zulke heldere, scherpe foto’s van vreemde planeten. De bijzondere patronen die erop te zien zijn. Nevels? Onbekende structuren in de atmosfeer? Er valt nog zoveel aan te ontdekken, maar de mens is ook al tot zo veel in staat.

En wat kan een mens zich bedonderd voelen als hij hoort wat er echt op deze foto’s staat: de bodems van gebruikte koekenpannen. De Noorse fotograaf Christopher Jonassen (1978) zoekt al tien jaar pannen die in de keuken flink mishandeld zijn, fotografeert hun door onzorgvuldige koks bekraste binnenkant, knipt uit die foto’s perfecte cirkels en plakt ze tegen een pikzwarte achtergrond. Alledaags surrealisme. Als kijker ben je genept, maar je bent heerlijk genept. En tegelijkertijd voel je je weer nietig in het besef dat de mens zo makkelijk betekenis ziet waar die niet is. Dat we ons zo gemakkelijk laten bedotten.

Gewone, alledaagse voorwerpen zien zoals je ze nog nooit zag, dat is één doel van de kunstenaar. En Jonassen heeft ook nog een ander doel, dat hij even belangrijk vindt, mailt hij: hij vergelijkt het onbedoeld, krasje voor krasje kapotmaken van de pannen met de manier waarop wij onze eigen planeet verwoesten. Daar maakt hij zich ernstig zorgen om. Devour, zo noemt Jonassen zijn stillevenproject, het Engelse woord voor zowel ‘gretig verslinden’ als ‘verwoesten’.

Intussen heeft hij moeite om ruimte te vinden waar hij alle pannen die hij de laatste tien jaar heeft verzameld, kan laten. Hij heeft geen idee hoeveel hij er nu heeft. „En ze zijn ook heel zwaar, dus het is een heel gedoe om ze te verplaatsen.” In het begin vroeg hij familie en vrienden om pannen en hij vond ook bekraste pannen waar hij heel tevreden over was, bij de padvinderij in de buurt. Het afgelopen jaar heeft hij door Noorwegen gereisd, om nog meer pannen te vinden in tweedehandswinkels en op rommelmarkten. „Het is moeilijk te geloven dat ze verwachtten dat mensen daar echt in zouden bakken, want de meesten waren compleet vernield en zouden een gevaar zijn voor de gezondheid als je ze zou gebruiken.”

Maar Jonassen ging er natuurlijk ook niet in bakken. Hij smeerde de pannen in met olijfolie, of met andere vloeistoffen en oliën die je in de keuken wel gebruikt, om te kijken of dat een goed effect gaf op de foto. „Gewone olijfolie deed het heel goed!” Hij experimenteerde met verschillende belichtingstechnieken. Maakte achteraf sommige delen wat donkerder, andere wat lichter in Photoshop. Hij nam honderden panplanetenfoto’s.

Maar hij is een kunstenaar, dus maakte hij eerst een serie van slechts tien en werkt hij nu aan een nieuwe serie van een stuk of twaalf. Hij is ook bezig met een tweede Devour-boek (het eerste is uit 2010) en hij heeft plannen voor een tentoonstelling, maar hij kan nog geen data noemen. Devour kreeg al aandacht in Time, in Süddeutsche Zeitung Magazine, in The Independent, en op de website van de Amerikaanse National Public Radio.

Momenteel heeft Jonassen „pauze van de pannen”. Hij werkt aan enkele nieuwe fotoprojecten: hij fotografeert onder meer comfort zones, „in relatie tot onszelf als individuen én als cultureel verschijnsel”. Hij onderzoekt de fotografische mogelijkheden van onder meer gewone dekbedden en kussens. Gewone dingen op een bijzondere manier bekijken. Met de pannen gaat hij pas echt stoppen als hij het idee heeft dat hij er niets meer aan toe kan voegen. Zo ver is het nog niet.

Hij wil best voor NRC Handelsblad zijn favoriete planetenpannen kiezen, maar dat verandert steeds. Het hangt erg van zijn stemming af. „Vandaag vind ik deze heel mooi”, laat Jonassen weten.

www.christopherjonassen.com