Turkse drinkers voelen zich bedreigd

Drank is identiteit in Turkije. Het parlement perkt de verkoop van alcohol verder in, en een deel van de bevolking weet zeker dat de regering een dubbele agenda heeft.

In een restaurant in Istanbul wordt bij de maaltijd de nationale, met anijs gekruide drank raki gedronken. Foto AP

Het drinkend hart van de stad, Beyoglu, slaapt zijn roes uit. Een enkele caféhouder neemt hoestend de telefoon op en vraagt straks terug te bellen, na een uur of twee. Het nieuws over de wet die de regeringspartij de nacht ervoor haastig door het Turkse parlement joeg en die opnieuw de limieten van drankgebruik in dit land aanscherpte, is hier nog niet geland.

Als president Abdullah Gül de wet tekent, mag binnen een straal van honderd meter van iedere moskee en iedere school in het land, geen druppel meer geschonken of verkocht worden. Van tien uur ’s avonds tot zes uur ’s ochtends mogen winkels geen flessen drank verkopen. Alcoholproducenten mogen geen sportevenementen sponsoren. TV-series en films mogen drankgebruik niet romantiseren, zoals ook de sigaret van het scherm verbannen werd.

Kleine veranderingen in een land dat rap transformeert. Maar dit is Turkije, waar veel Turken hun alcohol zien als hun vlag, hun identiteit. Iedere regering die zich daarmee durft te bemoeien, staat een lawine vanprotest te wachten.

„Alcohol is synoniem voor onze vrijheid”, zegt Tahir Berrakkarasu, voorzitter van de horecaondernemers in Beyoglu. „We houden van onze vrijheid. Wie ons hierin beperkt maakt ons boos als een kat”, refereert hij aan een Turks gezegde.

De voorzitter stond twee jaar geleden ook al op de barricaden. Toen besloot het gemeentebestuur van het stadsdeel alle terrassen waar tot diep in de nacht gedronken en gefeest werd te verbieden. Illegaal, vond het gemeentebestuur. Volgens de letter van de wet klopte dat. Maar in deze metropool zijn maar weinig bouwsels echt legaal. In het schoonvegen van de terrassen zagen veel cafébazen het bewijs dat de AK-regering van Tayyip Erdogan het land wil laten leven volgens de letter van de koran. Net als in de subtiele aanpassing van de alcoholwet. „Hij doet het omdat zijn achterban niet van alcohol houdt”, meent Berrakkarasu. „Het zal niet werken. Toen in Iran de revolutie uitbrak werd alcohol ook verboden. Maar het drankgebruik achter gesloten deuren nam explosief toe.”

Iran. Het buurland wordt grif genoemd in ieder Turks debat dat raakt aan de levensstijl van de 75 miljoen moslims in dit land. Iran is het doemscenario voor velen die hun westerse levensstijl omarmen. Die vergelijking is volkomen onterecht, vindt columniste Nagehan Alci. Op de Turkse televisie nam ze het op de avond van het parlementaire debat op voor de wetsverandering. De AK-regering is conservatief, maar tot op het bot seculier, helpt ze ze herinneren. ,,En ik denk dat de wet positieve veranderingen brengt’’, zegt ze aan de telefoon. „De jeugd wordt beschermd. In de Verenigde Staten en veel Scandinavische landen zijn de wetten veel strenger. Daar mag je ook niet midden op straat drinken. Dit heeft niks met de islam te maken.”

De Turkse regering verdedigt de aanpassing van de alcoholwet als stroomlijning met Europese wetgeving, nodig voor toetreding tot de EU. In januari verhoogde de Turkse regering de accijns op alcohol met nog eens dertig procent, waarmee Turkije een van de duurste landen ter wereld is om te drinken. De grondlegger van de republiek, Mustafa Kemal Atatürk, hield zo van de nationale drank raki dat hij overleed aan een leveraandoening. Hoewel premier Erdogan zich graag aan hem spiegelt, suggereerde hij onlangs dat Turkije beter een andere nationale drank kon kiezen dan raki, door Turken wel de leeuwendrank genoemd. Ayran, de Turkse drinkyoghurt, zou een prima alternatief zijn.

„De premier is een ouderwetse man, die net als zijn achterban gelooft dat alcohol niet goed voor je is. En tegelijk is dit het spektakel van de Turkse politiek. Dit soort besluiten moet je vergelijken met het Amerikaanse tv-worstelen. Het is even symbolisch als echt”, zegt Hugh Pope, analist voor de International Crisis Group, een bewoner van Beyoglu. De Turkse premier is een kunstenaar in het bespelen van de onderbuik. Vorig jaar maakte hij zich boos over abortus, wat al bijna dertig jaar legaal is. Hij noemde het moord, riep op tot aanpassing van de wet. Maar toen de commotie over zijn woorden was verdwenen, bleef alles bij hetzelfde. De Turkse politiek in een notendop.

Maar retoriek blijft niet zonder gevolgen. Sommige restauranthouders nemen het zekere voor het onzekere en schrappen drank van de menukaart. De meeste cafébazen in Beyoglu beschikken over drankvergunningen en hoeven zich niets aan te trekken van de nieuwe wetgeving. Sinds lange tijd zijn in de straal van honderd meter rond moskeeën geen slijterijen of cafés te vinden. Maar eigenaren zijn bang een verkeerde stap te zetten. „Als je je mond opentrekt tegen dit besluit komen ze langs om je boeken te controleren”, zegt een eigenaresse in een van de drukste bezochte straten voor drank en vis, Nevizade. „We zien er nu nog niks van. Maar binnen een paar maanden wel.” Ze vreest dat vooral de nieuwe aanvragers van alcoholvergunningen het moeilijker krijgen. De avond is gevallen en buiten haar café viert het bezoek het einde van een warme lentedag. Er wordt geklonken met glazen en geproost. Wat Ankara ook besluit, Beyoglu feest nog even door.

    • Bram Vermeulen