Per bus door het belastingparadijs

Brievenbusmaatschappijen plegen „legale diefstal”, vindt de SP. De partij organiseert nu bustours langs de trustkantoren die dat mogelijk maken. „Ik kan rechtvaardigen wat ik doe”, zegt een fiscalist in de bus.

Nederland, Amsterdam, 24-05-2013. SP Tax Free Tour. De SP houdt een ludieke actie waarbij ze aandacht vragen voor en bedrijven confronteren met belastingontwijking. De tocht zal voeren langs de vele brievenbusmaatschappijen en trustkantoren die Amsterdam rijk is, hier op de Zuidas/WTC. Foto: Olivier Middendorp

Op een braakliggend grasveldje op de Amsterdamse Zuidas wapperen de kunststof bladeren van vier neppalmbomen bijna weg in de wind. Een clubje mensen – gehuld in simpele vrijetijdskleding – drinkt rood en oranje multivitaminesap uit plastic Martiniglaasjes. Géén Zuidasfeestje, kunnen de werknemers in de omliggende glazen kantoren feilloos vaststellen na een korte blik uit hun raam. Geen pakken, maar nepbomen en drank uit plastic.

Ze hebben gelijk. Want dit is geen ‘vrijmibo’, de vrijdagmiddagborrel op de Zuidas. Dit moet een fysiek ‘belastingparadijs’ voorstellen, naar vrije interpretatie van de SP. Die partij probeert zich nu op eigen wijze te mengen in het publieke debat over belastingontwijking door grote internationale bedrijven.

Al maanden ettert de discussie over belastingontwijkende multinationals door. Deze week laaide die weer op, zowel in de Verenigde Staten als in Europa. In Washington kreeg de topman van Apple ervan langs wegens miljarden aan niet betaalde belastingen. In Brussel vergaderden regeringsleiders over het onderwerp op een top.

SP-leider Emile Roemer zit er naar eigen zeggen al tíjden bovenop. Zijn partij kaart het onderwerp „al jaren” aan – maar nu is er vruchtbare bodem voor morele verontwaardiging. Tijdens minstens drie ‘Tax Free Tours’ langs Amterdamse trustkantoren legt de partij wie maar wil uit wat er mis is met het Nederlandse belastingklimaat. Gisteren was de eerste. De bus vertrok vanuit het ‘paradijs’.

Op uitnodiging van deze krant rijdt ook fiscalist Freek Snel mee in de roodwitte touringcar. Als belastingadviseur aan internationale bedrijven kent hij de trustkantoren die de bus zal passeren wél van binnen. De 45-jarige Snel hoort bij het legertje professionals dat de „legale diefstal” – een term van Roemer – mogelijk maakt. Als hij gaat zitten kijkt hij schuchter om zich heen. „Ik hoor natuurlijk bij het verkeerde kamp”, zegt hij zachtjes.

In de bus zitten SP’ers van middelbare leeftijd die weleens willen zien waar die ‘diefstal’ gepleegd wordt. Tweede Kamerlid Arnold Merkies, woordvoerder Financiën, trakteert zijn gehoor per trustkantoor op specifieke wetenswaardigheden. „Aan uw linkerhand zou eigenlijk het grootste gebouw ter wereld zou moeten staan”, zegt hij over trustkantoor TMF in Amsterdam Zuidoost. Daar worden namelijk ruim 3.500 bedrijven beheerd. Tegelijk heeft het pand ruimte over: er is 5.000 vierkante meter te huur, zo staat op de gevel. Tourleider Merkies laat het niet onopgemerkt. Hilariteit in de touringcar.

Fiscalist Snel – colbertje, gestreepte sjaal in pasteltinten – heeft klanten die een ‘brievenbus’ hebben bij TMF. Hij begrijpt wel dat mensen het raar vinden: een pand met daarin op papier duizenden bedrijven, waar maar een handvol mensen werkt. „Maar het zijn van binnen gewoon saaie kantoren, hoor.” Dat de Tax Free Tour op de Zuidas begon, is volgens hem trouwens een beetje willekeurig. „Daar zitten vooral banken en advocaten. Trustkantoren vinden het er te duur.”

Tussendoor, op weg naar de volgende locatie, krijgen de tourdeelnenemers minicolleges. Over het verschil tussen ontwijking en ontduiking, over vennootschapsbelasting en over houdstermaatschappijen. Bij het instappen hebben ze allemaal een stapeltje grafieken en cirkeldiagrammen gekregen. De 61-jarige Marga, ook SP-lid, maakt driftig aantekeningen. „Om bij de les te blijven”, legt ze uit. Haar achternaam zegt ze niet: „Ik wil straks niet terug te vinden zijn op internet.”

Als het aan de SP ligt, worden de ruim 20.000 brievenbusmaatschappijen in Nederland „aangepakt”, zo valt te lezen in het achtpuntenplan dat de partij gisteren presenteerde. Jaarlijks stroomt er zo’n 8.000 miljard euro door ‘belastingparadijs’ Nederland, maar daar moet „een einde aan komen”, schrijft de partij. Dat het fiscaal aantrekkelijke klimaat de staat jaarlijks 1,5 miljard euro oplevert, is voor Roemer geen argument. „Dat is toch peanuts?”

Maar volgens Snel gaan sceptici voorbij aan „de economische groei en werkgelegenheid” die brievenbusmaatschappijen creëren. En, benadrukt hij, Néderlandse bedrijven maken ook gebruik van fiscale trucjes – die hebben daar alleen geen aparte brievenbus voor nodig. „Mogen die dat dan ook niet meer?”

Bij trustkantoor Orangefield in Amsterdam-West moet tourleider Merkies weer aan de bak. Zowel links als rechts zijn hier gebouwen aan te wijzen. Pal tegenover Orangefield torent de Belastingdienst de lucht in. „Je moet het lef maar hebben”, schalt Merkies in de microfoon. Snel merkt op dat de Belastingdienstafdeling die zich met trustkantoren bezighoudt in Rotterdam gevestigd is.

Na afloop, terug op de Zuidas, is het ‘paradijs’ alweer opgedoekt. Deelnemer Marga staat haar aantekeningen te bestuderen. Ze had van tevoren wel een begrippenlijst willen hebben, zegt ze tegen de organisatie. Toch was het leerzaam: „Ik wist niet dat er zo veel kón.” Hoe het precies werkt, blijft ingewikkeld, zegt ze. Maar dat het legale diefstal is – ja, daar is ze het wel mee eens.

Dieven zijn zijn klanten niet, vindt belastingadviseur Snel. Ook geen legale. „Dat is sowieso een onzincombinatie.” En tegen Marga: „Ik doe misschien mee aan wat net verketterd werd, maar ik kan voor mezelf rechtvaardigen wat ik doe.”

Dan schudden ze elkaar de hand.

    • Teri van der Heijden