Menselijk kloononderzoek ligt onder een vergrootglas

Injectie van een celkern in een lege menselijke eicel. Foto Cell

Mag Shoukhrat Mitalipov nu ook al meteen aansluiten in het rijtje charlatans en fraudeurs die beweerden mensen te hebben gekloond of dat zouden gaan doen? Het artikel van Mitalipov in Cell is nog niet eens in druk verschenen (gepland voor 6 juni) en nu wordt de stamcelwetenschapper van de Oregon Health & Science University al beschuldigd van fraude.

Mitalipov beschreef in zijn artikel dat vorige week vervroegd online verscheen hoe hij erin geslaagd was via de transplantatie van een celkern uit een volwassen lichaamscel in een lege eicel (de kloonmethode van schaap Dolly) zogeheten embryonale stamcellen te verkrijgen. Dit soort stamcellen kunnen uitgroeien tot alle denkbare celtypes van het menselijk lichaam en zijn zo een onuitputtelijke bron van reserveonderdelen.

Maar deze week verschenen er op de website PubPeer anonieme aantijgingen dat er vier dingen niet zouden kloppen in het onderzoek. Deze website, sinds eind 2012 in de lucht, is een plek waar mensen anoniem commentaar kunnen leveren op gepubliceerde wetenschappelijke artikelen.

‘Peer1’ levert er nu kritiek op de Cell-publicatie. Er is een foto dubbel gebruikt en sommige grafieken blijken duplicaten. Tegenover Nature heeft Mitalipov inmiddels toegegeven dat er ‘onschuldige fouten’ in zijn artikel staan. De gewraakte foto was met opzet tweemaal opgenomen, maar had per ongeluk een verkeerd bijschrift gekregen, verklaarde hij. En inderdaad zat er een fout in enkele grafieken, gaf hij toe.

Mitalipov schreef de onzorgvuldigheden toe aan zijn eigen ‘haastwerk’, want hij was erop gebrand geweest dat het artikel zou verschijnen vóór het congres van de International Society for Stem Cell Research in juni. Daar wilde hij zijn doorbraak presenteren.

Kennelijk heeft Mitalipov er niet voldoende rekening mee gehouden dat het hele veld op scherp stond na de affaire met de Koreaan Hwang Woo-Suk, die eveneens beweerde dat hij mensen had gekloond, maar later ontmaskerd werd als fraudeur. Je zou verwachten dat Mitalipov en zijn team alle gegevens wel drie keer grondig tegen het licht zouden hebben gehouden voordat zij hun manuscript bij een tijdschrift aanboden. En je zou ook verwachten dat Cell extra op zijn hoede zou zijn met dit onderwerp. Maar het artikel van Mitalipov passeerde de peer review van het vooraanstaande blad in een recordtijd van drie dagen. Was dat wel zorgvuldig?

Hoofdredacteur Emilie Marcus van Cell reageerde donderdag op de kritiek van buiten: “Het lijkt erop dat er wat kleine vergissingen zijn gemaakt door de auteurs [...]. Hoewel we nog steeds met de auteurs in overleg zijn, denken we niet dat deze fouten de wetenschappelijke bevindingen van dit artikel op welke manier dan ook beïnvloeden.”

Dat de peer review tekortschoot, ontkent Marcus. Een vlotte acceptatie wil nog niet zeggen dat de beoordeling slordig zou zijn geweest, zegt ze. “Dat dit paper zo snel behandeld is, hebben we te danken aan de reviewers die bereid waren hieraan voorrang te geven.”