De grote schoonmaak van Radio 1

Radio 1 gaat op de schop. De fusieomroepen krijgen de mooie plekken overdag. De andere omroepen voelen zich buitenspel gezet. „Alles is voorgekookt”.

De NCRV maakt liever een dagelijkse ochtendshow met de KRO en offert het nachtprogramma Casa Luna. De VPRO verliest Brands met boeken en krijgt de nachten. De EO gunt Vroege Vogels (VARA) ’s zondags een uurtje extra en staakt zijn ochtendprogramma; in ruil krijgt de EO elke avond een uur van zes tot zeven.

Het is koehandel. Een ruilbeurs. Een proces van loven en bieden, van prioriteiten en wisselgeld. Woensdag presenteerde de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) het Jaarplan radio 2014 aan alle omroepbestuurders. Radio 1 gaat voor 2014 volledig op de schop. De drie grote fusieomroepen krijgen elk een blok overdag (zie schema). De NOS gaat meer nieuws brengen in programma’s van andere omroepen, en niet louter inbreken bij groot nieuws. De kleine omroepen worden verbannen naar de avonden en het weekeinde.

De wijziging bij Radio 1 is tekenend voor de grote verschuiving die de publieke omroep momenteel doormaakt, door drie fusies van zes omroepen en door zware bezuinigingen, oplopend tot eenderde van het jaarbudget van 900 miljoen euro.

Zendermanager Laurens Borst wil de bezuinigingen van de komende jaren op de publieke omroep nu alvast aangrijpen om de programmering van Radio 1 beter herkenbaar, strakker en efficiënter te maken. „Ik denk dat de luisteraars onze plannen gaan waarderen. Natuurlijk zullen er mensen zijn die hun favoriete programma missen en moeten wennen aan een ander tijdstip. Dat is jammer, maar alles went.”

Met het nieuwe uitzendschema denkt Borst beter in te spelen op de kritiek op Radio 1. De zender zou te versnipperd zijn en niet herkenbaar genoeg. Grotere, langere programmablokken moeten dat verbeteren, en zijn bovendien goedkoper.

En alles moet met muziek, zelfs het NOS Radio 1 Journaal, zegt Borst, ook al is daarop luide kritiek van „een kleine groep luisteraars”. Muziek, vindt ook de NOS, geeft de uitzending een beter ritme.

Borst heeft haast. „We zitten in een hogedrukpan.” Vanaf 1 januari, als de omroepen minder geld krijgen voor radio, moet de programmering al draaien. Om de grote verandering erdoor te krijgen, heeft Borst in de besluitvorming hier en daar wat weggetjes afgesneden. In theorie stelt de zendermanager een uitzendschema samen waarop alle omroepen kunnen intekenen. Wie wil er een cultuurprogramma maken in de vooravond? Wie heeft er een goed idee voor een lunchshow? Maar om vooral de grote fusieomroepen te vriend te houden, heeft Borst zelf al het schema grotendeels ingevuld. „Alles is voorgekookt”, zegt hij zelf.

De omroepen die moeten inleveren zijn ontevreden, maar ook zij die wel goed bedeeld zijn. Maar liefs drie omroepen, MAX, VPRO en VARA, adviseerden negatief over het schema. Ook TROS en NOS hebben gemengde gevoelens over het zorgvuldig uitgedachte compromis van de zendermanager. Volgende week moet de raad van bestuur van de NPO de knoop doorhakken.

De omroepen die tegen zijn, hekelen het gebrek aan democratie in de besluitvorming. De VARA wil nog niet in de pers reageren. Jan Slagter van MAX wil dat wel. Hij is boos over het ‘voorkoken’ van Borst, waardoor de vrije intekening een wassen neus is geworden. „Ik kan alleen nog intekenen op een half uurtje ’s avonds, de rest is al vergeven. Dat half uur kan ook nog onderbroken worden door een sportflits. Als De Graafschap heeft gescoord tegen Roda JC, zijn mijn dertig minuten snel voorbij.”

Verder vindt Slagter dat Borst te vroeg ‘voorsorteert’. Het nieuwe omroepbestel, waarin weer onderscheid komt in budget en zendtijd tussen de grote omroepen (de gefuseerden) en de kleine (de niet-gefuseerden) begint pas in 2016. Tot die tijd hebben de omroepen gelijke rechten. Het bevoordelen van de fusieomroepen zou de nu nog geldende verdeling van zendtijd en geld kromtrekken.

Vijf factoren bepalen het uitzendschema. Ze staan in de gele blokken.