Tik voor optimisme-economie

Beleggers verkochten gisteren massaal hun aandelen op de Japanse beurs. Is dit een onvermijdelijke correctie na een koersstijging van 50 procent of het einde van Abenomics?

Boem, stop, ho. En toen was het ineens afgelopen met de indrukwekkende rally die de aandelenbeurs in Japan de afgelopen maanden beleefde. In minder dan een half jaar tijd is de Nikkei-index meer dan 50 procent in waarde gestegen – waarmee de Japanse aandelenbeurs een van de sterkst presterende ter wereld was.

Maar gisteren kwam aan die imposante sprint abrupt een eind. De Nikkei ging hard onderuit. In acht uur tijd ging er 7,3 procent af. De laatste keer dat de beurs zo hard daalde, was in maart 2011. Toen was Japan net getroffen door een zware tsunami en, daaropvolgend, een kernramp.

Vandaag herstelde de Nikkei zich licht. Rond tien uur ’s ochtends Nederlandse tijd, bij het sluiten van de beurs, was de index ten opzichte van gisteren bijna 1 procent gestegen.

Beurzen in de rest van de wereld, Europa, de Verenigde Staten, daalden gisteren ook, maar de schade bleef beperkt tot een procent of twee. Wat was er aan de hand in Japan?

Directe aanleiding voor de minicrash vormde een aankondiging van de topman van de Amerikaanse centrale bank, Ben Bernanke. Om de Amerikaanse economie te stimuleren kocht de Fed de afgelopen maanden steeds voor 85 miljard dollar aan schuldpapier op. Maar Bernanke maakte woensdag bekend dat dat beleid ergens in de komende maanden aan een heroverweging toe is.

Daar kwam nog een tegenvallend bericht uit China bij. De inkoopmanagersindex, die aangeeft hoe de Chinese productie ervoor staat, is voor het eerst sinds oktober gedaald.

Maar dat waren slechts aanleidingen. In feite was de koersval een ongeluk dat moest gebeuren, een correctie noemen ze dat op de beurs. Willekeurig ander slecht economisch nieuws had wellicht tot dezelfde reactie geleid, zeggen analisten.

Dat heeft veel te maken met het economische beleid van premier Shinzo Abe. Abe trad op 26 december vorig jaar aan, ongeveer gelijktijdig met het begin van de beursrally. Vlak daarna kondigde hij een ingrijpende wijziging van het economische en monetaire beleid aan. Hij zei hiermee de Japanse zombie-economie eindelijk uit haar lange slaap te willen wekken. Japan kampt al twee decennia lang kampt met stagnatie en dalende prijzen (deflatie).

De regering kondigde aan haar uitgaven fors te gaan verhogen – waar andere landen juist stevig bezuinigen. En de centrale bank van Japan startte met een ongeëvenaard programma om geld in de economie te pompen, en zo de inflatie aan te wakkeren. Om dat te bewerkstelligen benoemde Abe een nieuwe topman van de Japanse centrale bank, Haruhiko Kuroda. Een nieuwe bijnaam voor het revolutionaire beleid was snel gevonden: Abenomics.

Sinds de beleidswijzigingen onder premier Abe heerst in Japan het optimisme. Beleggers lijken te denken dat Abe’s beleid daadwerkelijk tot herstel leidt – tot gisteren dan. Abenomics was een van de voornaamste oorzaken dat de Japanse beurskoersen de afgelopen maanden omhoogschoten. En er zijn ook indicaties dat het beleid werkt. De Japanse autoriteiten maakten vorige week donderdag bijvoorbeeld bekend dat de groei in het eerste kwartaal van dit jaar was gestegen met 3,5 procent ten opzichte van vorig jaar.

Maar volgens analisten zijn beleggers wellicht té optimistisch geweest. Misschien dat Abe’s beleid wel werkt, maar niet zo snel en wellicht niet zó goed. Beleggers zouden vooruitgelopen zijn op de feiten. „Vooralsnog heeft Abe’s beleid geen vruchten afgeworpen”, zegt Rabobank-econoom Elwin de Groot. De handelsbalans is ondanks de zwakke yen nog steeds niet hersteld. En huishoudens consumeren weliswaar meer, maar de bedrijfsinvesteringen blijven nog laag. „Dat duidt op een vooral door sentiment gedreven groei.”

De Groot ziet de koersval daarom als een onvermijdelijke correctie. „Er was een overreactie.” De lucht loopt er nu uit. Beleggers hadden een aanleiding nodig om overgaan tot verkoop, volgens hem. En het maakte eigenlijk niet uit welke. Sommigen, beleggers die precies zes maanden geleden zijn ingestapt, zullen daarbij ongetwijfeld ook hebben meegenomen dat het nu geen slecht moment is om uit te stappen. De Nikkei-index is immers sinds die tijd ruim 50 procent gestegen. Anders gezegd: beleggers zochten een excuus om uit te stappen en hun winst te nemen.

De vraag is echter of het misschien niet méér dan een correctie is. Valentijn van Nieuwenhuijzen van ING Investment Management denkt vooralsnog van niet. „We staan op een onzeker punt”, zegt Van Nieuwenhuijzen. „Misschien is dit tijdelijk. Maar misschien is het ook het begin van een nieuwe, langere periode van onrust. Waarbij het draait om de vraag of Abe’s beleid nou echt werkt. Daarover verschillen de meningen.”