Superfoods

Het wemelt in de winkels van de ‘verantwoorde’ producten en ‘gezonde keuzes’. Wat is het beste?

24,97 euro voor drie zakjes zaden en bessen, 750 gram in totaal. De caissière van de biologische supermarktketen EkoPlaza slaat het bedrag achteloos aan, vele keren per dag. Vooral het laatste jaar, zegt ze, vliegen deze ‘superfoods’ over de toonbank.

Chiazaden en Inca-bessen, bij de raw food-beweging al langer bekend, vinden onder de noemer ‘superfoods’ stilaan hun weg naar het grotere publiek. Menig zelfbewuste BN’er, blijkt uit damesbladen als de Grazia, roert dit ‘oervoedsel’ uit Mexico of Peru tegenwoordig door de yoghurt. En in Happi Food, een special van tijdschrift Happinez die nu in de winkel ligt, worden superfoods zelfs aangeprezen als „het beste dat de natuur ons te bieden heeft”.

Superfoods, schrijft het blad in een redactioneel artikel, bevatten stoffen die „écht voeden”. Zo zou Boeddha hebben geleefd „op één hennepzaadje per dag”. En op één eetlepel chiazaad „kon een Azteekse krijger een hele dag voort”. Sterker, op goji-bessen kun je zo 250 jaar worden. „Tenminste, de Chinees Li Qing Yuen at elke dag goji-bessen en uit onderzoek blijkt dat hij van circa 1678 tot 1930 leefde.”

Tijd om dit wondervoedsel te leren kennen.

Goji-bessen

Prijs: 9,99 euro, 250 gram (Healthy Planet).

Bewezen nut: *

Op de verpakking staat: „Goji-bessen zijn van oudsher belangrijk in de traditionele Chinese geneeskunde vanwege de uitzonderlijk hoge hoeveelheid antioxidanten. Deze beschermen het lichaam tegen verschillende ziektes”.

Antioxidanten staan vooral bekend om hun vermeende effect op veroudering. Het idee: bij de stofwisseling worden voedingsstoffen verbrand door binding aan zuurstof. Deze oxidatie leidt tot het vrijkomen van agressieve deeltjes (vrije radicalen) die het lichaam beschadigen. Zoals ook een appel, eenmaal opengesneden, snel bruin wordt. Antioxidanten, waaronder vitamine A, C, E, zink of citroenzuur zouden deze deeltjes kunnen neutraliseren en zo veroudering van mensweefsel tegengaan.

Citroenzuur op een appel helpt tegen veroudering, maar een mens is geen appel. In de wetenschap was de verwachting van de werking van antioxidanten lange tijd hoog. Maar na de bulk aan onderzoek hierover blijkt dit idee veel te simplistisch. De theorie is achterhaald, zegt Frans van der Ouderaa, hoofd wetenschap bij Leyden Academy on Vitality and Ageing. „Er is geen bewijs gevonden voor een positief effect, evenmin op ziektes.” Sterker, uit een Finse studie met ruim 70.000 deelnemers bleek dat een hoge dosis van bepaalde antioxidanten de kans op longkanker bij rokende mannen verhoogt.

Je kunt door goede voeding wel ouder worden, zegt Van der Ouderaa. Goede voeding – wekelijks vijf of meer porties groente en fruit en minstens eens per week vis – draagt bij aan levenverlenging. Voeding is naast lichaamsbeweging, afzien van roken en afzien van alcohol een van de vier factoren die – cumulatief – bijdragen aan een levensverlenging tot veertien jaren. Dat blijkt uit een Britse studie waarin 27.000 mensen uit het plaatsje Norfolk jarenlang zijn gevolgd.

Of je daarmee, net als Li Qing Yuen , 250 jaar kunt worden? Bekend is dat geboortes in China niet al te best zijn gedocumenteerd. De oudste erkende mens was de Française Jeanne Calment die 122 jaar werd. „Zij rookte”, weet Van der Ouderaa.

Chiazaad

Prijs: 6,99 euro, 250 gram (Healthy Planet).

Bewezen nut: *

„De Azteken waren zich al bewust van het gezonde karakter van het Chiazaad”, staat op het etiket. „Chiazaad bevat veel Omega-3.”

Omega-3 is een belangrijke bestanddeel van visolie, al jaren geassocieerd met gezonde voeding. Maar inmiddels is ook het wetenschappelijke bewijs voor de werking van visolie op z’n minst „wankel”, zegt emeritus hoogleraar voedingsleer Martijn Katan. „Ik durf het bijna niet te zeggen, maar het is zo.”

Dat één tot twee keer per week vis eten goed is tegen hart- en vaatziekten staan nog wel redelijk overeind, zegt Katan. Vis is rijk aan belangrijke voedingsstoffen als jodium, ijzer, vitamine D, bepaalde eiwitten en onverzadigde vetten. „Maar er is geen bewijs voor de werking van louter capsules. Uit studies naar ouderen die langere tijd wel of niet visolie kregen, blijkt bijvoorbeeld geen verschil.”

Zou je inderdaad, zoals de Azteek, op één eetlepel chiazaad een hele dag voort kunnen? Het Voedingscentrum raadt een gevarieerde maaltijd aan. Er bestaat volgens Katan maar één product waar alle voedingsstoffen in zitten, en dat is sondevoeding. „Daar kun je tientallen jaren op leven. Maar leuk is het niet.”

Inca-bessen

Prijs: 7,99 euro, 250 gram (Healthy Planet).

Bewezen nut: *

Inca-bessen zitten volgens de verpakking „boordevol vitamines” en zijn een rijke bron van „bio-flavonoïden”.

Bio-flavonoïden zijn een type antioxidant waarvan, zoals gezegd, het effect niet wetenschappelijk is aangetoond. Overigens zitten antioxidanten ook in tomaat, sla, paprika en vis; in vrijwel alles behalve vlees.

Hoeveel van elke vitamine in Inca-bessen zit, staat niet op de verpakking. Voor Nederlanders die al redelijk gezond eten maakt het weinig uit. „Dit zullen niet de hoeveelheden zijn waar de gemiddelde Nederlander een tekort van heeft”, zegt Katan. „Jonge kinderen en bejaarden hebben extra vitamine D nodig, maar dat zit niet in deze bessen.” Strenge vegetariërs hebben vitamine B12 nodig. Dat zit in vlees, en volgens de verpakking ook in Inca-bessen. Katan vindt dat niet aannemelijk. „Bessen bevatten geen vitamine B12.”

Het beste, zegt het Voedingscentrum, is om je houden aan de dagelijks aanbevolen hoeveelheid vitamines. Een te hoge dosis, bijvoorbeeld door inname van supplementen, kan leiden tot vitaminevergiftiging.