Stof die gevoel van jeuk geeft gevonden

Het molecuul dat het jeukgevoel veroorzaakt is gevonden. Muizen waarin dat molecuul, Nppb, is uitgeschakeld krabben niet als ze een jeukveroorzakend stofje krijgen. Ze voelen kennelijk geen jeuk. Maar zodra ze Nppb ingespoten krijgen, krabben ze weer.

Onderzoekers van de Amerikaanse National Institutes of Health vonden niet alleen de neurotransmitter die jeukprikkels van de huid naar het ruggenmerg voeren. Ze vonden ook de eiwitmoleculen – de receptoren – waar Nppb in het lichaam aan bindt. Dat schrijven zij vandaag in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Als ze deze receptoren bij de muizen uitschakelden, werden jeukprikkels evenmin doorgegeven. Andere sensorische prikkels (pijn, hitte, tast) kwamen wel door. Een medicijn dat deze receptoren blokkeert zou een geschikte behandeling van ernstige, chronische jeuk kunnen zijn. De activiteit van de neurotransmitter Nppb zelf blokkeren is geen optie, omdat deze stof buiten het zenuwstelsel een rol speelt bij de regulering van de bloeddruk.

Met de vondst van deze neurotransmitter en receptor is weer een stukje gevonden van de puzzel die jeuk jarenlang was. Jeuk is nog steeds het best te definiëren als een onaangenaam gevoel dat aanzet tot krabben. Dat is ook de biologische functie van jeuk: het is een waarschuwing dat er parasieten op de huid zitten die verwijderd moeten worden. Maar ook huidziekten als eczeem en psoriasis jeuken. En sommige lever- en nierziekten veroorzaken chronische jeuk. Dan kan krabben schadelijk zijn.

Hoe het jeukgevoel precies ontstaat, was lang onduidelijk. Jeuk is zelfs jarenlang beschouwd als een milde vorm van pijn. Het bewijs van het tegendeel is pas vier jaar geleden geleverd, toen er aparte zenuwbanen voor jeuk werden ontdekt.

Jeuk en pijn, en trouwens ook de waarneming van kou of warmte en de tastzin, hebben gemeen dat er niet één zintuig voor is. We nemen ze waar met verspreid in de huid liggende zenuwuiteinden die hun prikkels omzetten in zenuwimpulsen die naar het ruggenmerg worden gevoerd.

Daar worden ze overgedragen op neuronen die verbonden zijn met die gebieden in de hersenen die tast-, jeuk- of pijnprikkels en thermische prikkels verwerken. In het geval van jeuk is bij die overdracht de neurotransmitter natriurethisch polypeptide b (Nppb) betrokken.