Onverstandige keuzes

Het kabinet wil een centraal register van gokverslaafden en risicospelers. Gokkers met problemen kunnen vrijwillig of onvrijwillig op de lijst terechtkomen en mogen dan zes maanden niet meer spelen. Ze komen geen casino of gokhal meer in en ze kunnen ook niet inloggen op goksites op internet. Portiers, deurwachten en webbeheerders worden verplicht om bij binnenkomst of inloggen te controleren of de potentiële klant staat geregistreerd.

Het voorstel is geboren uit de beste bedoelingen, daar twijfel ik niet aan. Gokverslaving is een probleem dat niet onderschat moet worden. Het is op een bepaalde manier erger en hardnekkiger dan andere soorten verslaving omdat het zo onzichtbaar is. Gokverslaafden zwalken niet stomdronken of knetterstoned door de straten. Omdat ze geen fysieke symptomen vertonen, raakt hun omgeving meestal pas gealarmeerd wanneer het al veel te laat is.

Ik snap heel goed dat veel probleemspelers vrijwillig op die lijst willen om zich tegen zichzelf in bescherming te nemen. Maar dat ze ook onvrijwillig kunnen worden geregistreerd, is, als je er een beetje beter over nadenkt, eigenlijk toch een beetje merkwaardig.

Stel je voor dat er een register zou komen voor probleemdrinkers en dat alcoholisten daar ook tegen hun zin op zouden kunnen worden gezet en dan zes maanden lang geen café meer binnenkomen en geen blikje bier meer mogen kopen in de supermarkt. Of dat er een lijst zou komen van nicotineverslaafden die zes maanden geen sigaretten of tabak meer mogen kopen. Je zou je kunnen voorstellen dat een minister een dergelijk plan met de nobelste bedoelingen zou kunnen bedenken.

Maar dan dringt de vraag zich toch op wie dat bepaalt. Wat zijn de grenzen? Wie zegt welke drinkers en rokers verplicht tegen zichzelf in bescherming moeten worden genomen en welke niet? En dan dringt zich vervolgens de al even fundamentele vraag op of het überhaupt wenselijk is dat de overheid haar burgers tegen hun zin in bescherming kan nemen tegen ongezonde gewoonten of gedrag dat schadelijk is voor henzelf. En bij nader inzien dringen precies dezelfde vragen zich op in het geval van gokverslaafden.

Het voorstel om onvrijwillige registratie van mensen met problemen mogelijk te maken, is een symptoom van een tendens die mij grote zorgen baart. Het is een kerntaak van de overheid om te voorkomen dat mensen anderen schade berokkenen. Maar het beschermen van burgers tegen zichzelf of tegen gewoonten die de overheid onwenselijk acht, is dat nadrukkelijk niet. Toch begeeft de overheid zich in steeds toenemende mate op dat terrein. Het is een fundamenteel liberaal beginsel en een mensenrecht dat elk individu zelf mag bepalen wat goed voor hem is, zolang hij anderen daar maar niet mee schaadt. En het is een even fundamenteel recht om daarbij keuzen te maken die anderen onverstandig vinden, zelfs wanneer die anderen de meerderheid vormen.

Ilja Leonard Pfeijffer is schrijver en columnist van nrc.next. Elke vrijdag schrijft hij op deze plek over politiek en actualiteit.