Equens ziet af van handel in pingedrag

Na felle kritiek trekt betaalverwerker Equens het plan in pingegevens door te verkopen aan winkels.

Equens, het bedrijf dat jaarlijks miljarden pinbetalingen verwerkt van onder meer Rabobank, ING en ABN Amro, had een plan: gegevens van pingedrag gebruiken voor marktonderzoek. Winkeliers zouden met die geanonimiseerde gegevens inzicht kunnen krijgen in de kooppatronen binnen een wijk. Nadrukkelijk niet tot personen, aldus Equens en databedrijf EDM, dat de marktonderzoeken samenstelt. Het plan leidde tot felle kritiek bij politici, Consumentenbond en privacyorganisaties. Winkeliers zouden „azen op onze pingegevens”. Politici vrezen „dat je zelfs kunt zien welk merk tandpasta iemand koopt”.

1Wat was het plan?

Equens verwerkt jaarlijks 10,4 miljard betalingen, waarvan 2,5 miljard in Nederland. De database bewaart rekeningnummer, bedrag, locatie en moment van betaling. Je kunt niet zien voor wat er betaald is. Equens wilde de gegevens doorverkopen als marktonderzoeken voor winkeliers. Die krijgen inzicht in wie er op wijkniveau (alleen de cijfers van de postcode) naar welk soort winkel gaat. Volgens Robert Feltzer, directeur van EDM, gaat het niet om persoonsgegevens. Winkeliers kunnen niet bij elkaar in de kassa kijken, omdat de winkeltypes per branche genoemd worden. Zulke onderzoeken kosten de winkelier „ honderden tot duizenden euro’s per stuk.”

2Zijn het persoonsgegevens?

Mogen deze gegevens doorverkocht worden zonder dat de klant specifiek toestemming geeft? Dat hangt er vanaf of het persoonsgegevens zijn. Dat is de hamvraag voor Jacob Kohnstamm van het College Bescherming Persoonsgevens. Al zijn mensen niet te identificeren door hun naam of exact adres, je zou volgens Kohnstamm toch herkend kunnen worden als je in een dunbevolkt gebied woont. Kohnstamm: „Het wordt een persoonsgegeven als je als klant anders wordt behandeld, bijvoorbeeld omdat je producten duurder zou krijgen aangeboden, of opeens advertenties in je brievenbus krijgt die je daarvoor niet kreeg.”

Dat risico zou groter worden als er profielen worden samengesteld op basis van pinbetalingen, in combinatie met andere gegevens zoals koopgedrag. Volgens Feltzer van EDM worden de pinbetalingen niet gekoppeld aan andere data.

3Waarom is het plan afgeblazen?

Equens heeft het voornemen op de plank gelegd vanwege de felle maatschappelijke kritiek. De banken zaten er zelf ook mee in hun maag. Rabobank twijfelde al hardop omdat niet duidelijk is wie nu precies de eigenaar van de gegevens is. Het is begrijpelijk dat het plan in de ijskast verdwijnt, aldus Kohnstamm: „Banken verkopen vertrouwen, ze kunnen niet iets doen dat de essentie van hun relatie met de klant schaadt.”

4Gebeurt dit vaker?

Volgens Robert Feltzer van EDM worden betaalgegevens in het buitenland al jaren doorverkocht, bijvoorbeeld door bedrijven als American Express en Mastercard.” Hij vergelijkt het met het CBS, dat bijvoorbeeld inkomensgegevens op wijkniveau publiceert. Banken gebruiken betaalgedrag nu om het koopgedrag van hun eigen klanten te analyseren en ze aanbiedingen ‘op maat’ voor nieuwe producten te doen. Ook wordt betaalgedrag gebruikt om afwijkende betalingen – denk aan cybercriminelen – eruit te kunnen filteren. Winkeliers verzamelen zelf ook betaalgedrag. Vaak met zeer gedetailleerde informatie, zoals de bonuskaart van supermarktketen Albert Heijn. De invoering (1998) van die kaart riep weerstand op bij privacybeschermers. Uiteindelijk besloot Albert Heijn om ook een kaart voor anonieme klanten in te voeren.