Een gracht met zonnen, haaien en straaljagers

De Amsterdamse grachtengordel bestaat 400 jaar. Kinderen gaan ter gelegenheid hiervan een nieuwe gracht tekenen, in een boot.

Nederland, Amsterdam, 22-05-2013 foto: Bram Budel. Ter gelegenheid van het 400 jarig bestaan van de Amsterdamse grachtengordel maken kinderen gezamelijk een 400 meter lange tekening van een gracht op een rondvaartboot op de gracht. De langste gracht is een project van Ris van Overveem en het Amsterdam museum, schoolkinderen uit Amsterdam werken de komende tijd aan de tekening. Dit zijn de eerste kinderen die werken aan de tekening en tevens werden er ballonen opgelaten vanuit de boot op de Herengracht de officiele start van het project. Bram Budel

In het jaar dat de Amsterdamse grachtengordel 400 jaar bestaat, gaan kinderen een nieuwe gracht tekenen. Eentje die aan het eind van dit jaar 400 meter lang zal zijn en vanaf 14 december wordt tentoongesteld in het Amsterdam Museum. Zondag, ter gelegenheid van Open Monumentendag, zal een rondvaartboot worden ingericht als drijvend atelier waarop kinderen kunnen tekenen, verven, knippen en plakken op rollen papier die leeg zijn op één potloodstreep na: de scheiding tussen water en het vasteland.

Woensdag ging een proefvaart door de Amsterdamse grachten, met kinderen van kennissen van de initiatiefnemers. Directeur Paul Spies van het Amsterdam Museum las voor uit Theo Thijssens In de ochtend van het leven, de beschrijving van kinderspelletjes op de gracht anno 1890. Krijgertje, stoepie-blauw en paardje: „De straat was vol van onze drukte, de paarden trappelden en steigerden, de koetsiers trokken aan de leidsels en klapten met de zwepen; de tocht kon beginnen. Alle Prinsengrachten af, was de afspraak, en een Godenren volgde.”

Ondenkbaar dat kinderen anno 2013 nog als paarden over de Prinsengracht zouden galopperen. De vierhonderdjarige grachten zijn nog altijd de levendigste en dus de drukste straten van de stad. Terwijl de kinderen, gebogen over de eerste twee uitgerolde meters papier, huizen, vissen en bomen op papier zetten, vraagt kunstenaar Frans Jan van der Laan of iemand iets bijzonders ziet aan de deuren van de grachtenpanden. Aan de kalme rondvaartboot trekt de Herengracht voorbij met zijn trapgevels, klokgevels, puntdaken, platte daken. Sophie steekt haar vinger op. „Alle deuren hebben een trappetje.” Juist, zegt Van der Laan, en weten jullie waarom dat was? Ja, zegt Maud. Maar dan kan ze niks verzinnen en moet Van der Laan vertellen dat boven de rijke bewoners van de grachtenpanden naar binnen gingen, terwijl onder de trap de knechten en de meiden werkten, ongeveer op de hoogte van het waterpeil. Een jongetje tekent ernstig straaljagers in de lucht.

Van der Laan vraagt of de kinderen nog weten dat Máxima voor het goede doel door de grachten zwom. Ja, dat weten ze. Dat zou de prinses vierhonderd, of zelfs tweehonderd jaar geleden nooit hebben gedurfd, zegt Van der Laan. Want toen stonk het water verschrikkelijk. Hij laat een flesje met troebele vloeistof zien. Wie durft te ruiken hoe de gracht vroeger stonk? Van der Laan heeft het afvoerwater van een camping vermengd met trassi, gefermenteerde garnalenpasta die in de Indonesische keuken wordt gebruikt en die walmt als de ergste stinkkaas. De meisjes hollen naar de reling voor frisse lucht.

Elke vaart zal een ander aspect van de grachtengeschiedenis worden belicht. Arm en rijk, de handel, grote branden, een blik achter de gevel, de bijzondere uitvindingen van Jan van der Heyden (van de blusboot).

Bedenker Ris van Overeem had het liefst gevaren in een boot met een bodem van glas, om ook de geschiedenis onder water te zien: de fietsen, brommers en andere spullen die er in de loop der jaren in zijn terechtgekomen. De eigenaar van de boot wilde er niet van weten.

Na een uur is het papier gevuld met grachtenhuizen, zonnen, haaien, goudvissen, een kerk, twee waterskiërs en een oranje roeiboot.

Er is nog meer dan een half jaar voor de laatste 398 meter; tot oktober kunnen kinderen zich opgeven voor een Langste Gracht-tocht.

Zondag 26 mei, vanaf 11 uur. In gebouw De Bazel, Vijzelstraat 32, Amsterdam. Info: delangstegracht.nl