Een broer vlak je niet weg

Emiel de Wild: Broergeheim. Leopold, 168 blz. € 14,95. 12+

Op een vroege ochtend aan het begin van de schoolvakantie brengen Joeri’s ouders hem naar oma. Zónder zijn broer Stefan. Daar klopt iets niet. Zijn moeder kijkt hem ook al aan ‘met dat gezicht of ze net een puppy heeft laten inslapen’. Hij mag absoluut geen contact zoeken met Stefan. Daarom gaat Joeri hem maar brieven schrijven. Die lezen we in Broergeheim, een zeer verrassend, want volmaakt debuut van de schrijfdocent en toneelschrijver Emiel de Wild.

Dankzij de goed getroffen woorden en gedachten van de elfjarige Joeri voelt het felrealistisch, zoals we dat zouden verwachten van de wat meer geoefende jonge sterren als Simon van der Geest (Spinder) of Gideon Samson (Zwarte zwaan).

De Wild houdt ook de spanning vast. Lang, bijna het hele boek lang, verkeren we met Joeri in thrillerachtige onwetendheid over de vraag die zijn ouders onbeantwoord laten: waar is Stefan, en wat is er met hem? De informatie druppelt het verhaal binnen. Iets met onberekenbaarheid, iets met criminaliteit.

Wat we ondertussen lezen, is hoe zijn ouders Stefan wegvlakken uit hun leven. Ze verhuizen, verwijderen zijn foto’s, stoppen Joeri op een andere school en dwingen hem zijn broer te verzwijgen. Joeri is niet in staat dat óók te doen, omdat hij geen idee heeft waaróm hij zijn broer zou moeten afvallen. Zo manoeuvreert De Wild de lezer aan Joeri’s kant: zijn onmacht is de onze, zijn broederliefde lijkt terecht. ‘Jij verhuist mijn hele leven zonder iets te vragen,’ verwijt hij zijn moeder tijdens een grimmige ruzie. ‘Ik hoef jou niks te vragen,’ zegt zij. ‘Dat hoeven moeders niet.’

Maar De Wild toont ook de onmacht van de ouders, die daarmee echt, ‘menselijk’ worden. Zij vergaten Stefan niet uit boosaardigheid, maar uit (zelf)bescherming, want een kind vlak je niet zomaar weg. Als Joeri’s bijdehante klasgenoot Lonneke zich ermee gaat bemoeien en het ‘broergeheim’ eindelijk onthuld wordt, schrikt Joeri zich alsnog rot. ‘Ik kan je broer niet meer zijn.’

Was verzwijgen dan toch beter? Die vraag is interessant – Broergeheim biedt ook volwassenen stof tot nadenken. Voor jonge lezers dient Broergeheim net een ander doel: het wil geen begrip kweken voor wat moreel onbegrijpelijk is, het wil een weg daaromheen vinden. ‘Je moet niet in het verleden blijven hangen’, denken volwassenen – maar een kind zou daar al zijn zekerheden door kunnen verliezen. Dat sommige zekerheden niet verloren mogen worden (zoals de zekerheid dat Stefan geen slecht mens is), bewijzen Joeri’s brieven: een vernuftig, confronterend bewijs. In tijden van onbegrijpelijke wreedheden die ouders hun kinderen aandoen of die kinderen zelf begaan, is Broergeheim een boek waar je iets aan hebt.