De eerste katholieke anti-maffiaheld

Morgen wordt Pino Puglisi zalig verklaard, een priester die in 1993 is vermoord door de maffia. Voor de katholieke kerk is dit een koerswending.

Op zijn 56ste verjaardag zag don Pino Puglisi dat er iemand hem stond op te wachten toen hij om kwart voor negen ’s avonds uit zijn Fiat Uno stapte om naar huis te gaan. Hij glimlachte, maar tijd om iets te zeggen was er niet, want iemand anders pakte van achteren zijn tas. Hij draaide zich om. Zijn laatste woorden waren, volgens de wachtende maffioso die de priester in zijn nek schoot: „Ik had het verwacht.’’

Dat gebeurde op 15 september 1993, in de beruchte wijk Brancaccio, aan de rand van Palermo. De maffia maakt hier de dienst uit en kinderen groeien op met het gedrag en de waarden van maffiosi als voorbeeld. Padre Pino Puglisi, liefkozend 3P genoemd, wilde dat veranderen. Wegens zijn niet aflatende strijd tegen de maffiose mentaliteit wordt hij zaterdag zalig verklaard. Het is voor het eerst dat de katholieke kerk op deze manier een priester die zich tegen de maffia heeft verzet, aan gelovigen ten voorbeeld stelt.

Al heel zijn leven als priester had Puglisi openlijk afstand genomen van de maffia. Daarmee onderscheidde hij zich op Sicilië. Sommige priesters durfden zich niet uit te spreken tegen de machtige peetvaders, andere vonden dat ze geen onderscheid moesten maken tussen hun gelovigen. Een gulle bijdrage voor de restauratie van de kerk deed ook vaak wonderen.

Don Puglisi was anders. In 1970 werd hij pastoor in het dorpje Godrano, waar twee maffiafamilies verwikkeld waren in een bloedige vete. Hij ging de huizen langs om te praten over vergiffenis en berouw, organiseerde bijbellezingen, en wist zo te bereiken dat twee vrouwen uit de elkaar bestrijdende families vrede sloten. Veel verder kwam het niet, maar toch. Zoiets gebeurde nooit in Sicilië. Het maffiose eergevoel vraagt om wraak. Daar is geen ruimte voor vergeving.

In de jaren tachtig had hij verschillende functies in het onderwijs en het pastoraat in Palermo, en in 1990 stuurde de bisschop hem naar Brancaccio. Er was weinig animo om hier pastoor te worden. De wijk was berucht wegens zijn gewelddadigheid. Maar Puglisi gaf gehoor aan het dringende verzoek van zijn bisschop. Hij was in 1937 geboren in die wijk, in een arm maar net gezin. Zijn vader was schoenmaker en moeder naaister.

In een mum van tijd werd hij ook buiten Palermo beroemd. Want midden in een maffia-territorium zei Puglisi steeds maar weer nee. Hij weigerde geld aan te nemen van maffiosi voor de viering van kerkelijke feestdagen. Toen de kerk gerestaureerd moest worden, verwierp hij de aantrekkelijke offerte van een maffiose aannemer. Bij processies mochten er geen peetvaders meer aan het hoofd lopen.

De maffiabendes hadden er ook veel last van dat hij jongeren steeds maar weer voorhield dat er ook andere mogelijkheden zijn om respect te krijgen dan het straatleven van spijbelen, kleine overvallen en handelen in drugs en gesmokkelde sigaretten. „Ja, maar waar naar toe”, was zijn motto als priester. Wat wil je bereiken in je leven? Het is een vraag die de peetvaders, die veel gebruik maakten van de hand- en spandiensten van minderjarigen, niet graag hoorden. Net zo min als een gevleugelde uitspraak die je nog af en toe op de muren gekalkt ziet: „Als iedereen iets doet… is een betere wereld mogelijk.’’

Hij moest dood toen in maffiakringen het gerucht ging dat Puglisi samenwerkte bij de politie bij de speurtocht naar een ondergedoken maffioso, zo heeft Salvatore Grigoli verteld, de man die hem in september 1993 doodschoot en vier jaar later werd gearresteerd. Grigoli had al een vijftigtal moorden op zijn geweten, maar zegt dat hij na de moord op Puglisi is gestopt. „Zijn glimlach heeft mijn leven veranderd’’, vertelde hij tegen het weekblad Panorama. Grigoli ging na zijn arrestatie samenwerken met justitie en leeft nu onder een andere identiteit.

Voor de katholieke kerk is de zaligverklaring van Puglisi een nieuwe stap. In het verleden zijn mensen uitgeroepen tot martelaar en zalig verklaard als ze waren gedood wegens hun geloof. Maar de meeste maffiosi zijn katholiek. Zijn moordenaars haatten niet zijn geloof, maar zijn houding tegen de maffia. In Latijns Amerika hopen veel gelovigen dat don Puglisi de weg vrijmaakt voor de zaligverklaring van Oscar Romero, de geliefde, sociaal bewogen aartsbisschop van San Salvador die in 1980 door leden van een doodseskader werd vermoord terwijl hij de mis opdroeg.