Bezeten trainer die ego's kan kneden

Jupp Heynckes (68) kan morgen in de finale van de Champions League tegen Dortmund een kroon op zijn 34-jarige trainersloopbaan zetten.

Het stond al 4-0 voor Borussia Mönchengladbach toen Eddy Achterberg inviel tijdens de return in de UEFA-Cupfinale in 1975. Drie keer was de Duitse spits Jupp Heynckes de defensie van FC Twente te slim af geweest in het Diekmanstadion. Eindstand: 5-1. „Hij was mooi om te zien als spits: geen harde werker, wel razendsnel op de counter”, zegt Achterberg. „Wij gooiden het in Enschede vol op de aanval. Maar Jupp wist wel raad met de ruimte die hij kreeg.”

Dat Achterberg ‘Jupp’ zegt, komt omdat hij Heynckes van dichtbij zou meemaken bij Schalke 04. Als assistent-trainer kruiste hij in 2003 opnieuw het pad van de inmiddels ervaren hoofdcoach Heynckes. „Een geweldig persoon, fantastische kerel. En met humor: hij heeft me nog vaak herinnerd aan die 5-1.”

Maar een succes werd het niet bij Schalke. Aan de lange trainersloopbaan van Heynckes leek zelfs een einde te komen toen hij in 2007 ook werd ontslagen bij zijn grote liefde Mönchengladbach. De club stond zeventiende in de Duitse Bundesliga en het was voor de zestiger Heynckes al zijn vierde mislukte klus in acht jaar tijd. Acht maanden na zijn terugkeer bij Mönchengladbach, de club waar hij zo veel doelpunten had gemaakt en waar hij op zijn 34ste was begonnen als trainer, leek zijn pensioen aangebroken. Hij zou zijn autosleutels hebben ingeleverd met de woorden: „Alstublieft, hij is gewassen en volgetankt.”

Wie had gedacht dat het beste toen nog moest komen? Heynckes – 68 jaar en 16 dagen (zie inzet) – staat morgen in zijn tweede, opeenvolgende Champions League-finale. Zijn Bayern München is favoriet en hij kan de vierde coach worden die met twee clubs het belangrijkste clubtoernooi wint. De eerste keer was met Real Madrid in 1998, dat onder zijn leiding voor het eerst in 32 jaar weer de beste van Europa was. Nu, in de blessuretijd van zijn carrière, geeft hij de wereld met Bayern voetbal van een niveau dat zelden is vertoond.

Is Heynckes schatplichtig aan Louis van Gaal? Zeker. De opstelling en speelwijze van Bayern lijken nog veel op die van zijn voorganger, die in 2010 ook de Champions League-finale bereikte en veel spelers die nu belangrijk zijn liet debuteren. De huidige bondscoach van Oranje schroomde niet de opsomming aan te vullen, toen een journalist onlangs een aantal Bayern-spelers noemde die Van Gaal had laten debuteren. Holger Badstuber, Thomas Müller, Toni Kroos. „En [David] Alaba, ook. Heb ik laten debuteren.”

Maar Heynckes, die ooit de Duitse recordinternational Lothar Matthäus (150 caps) liet debuteren bij Mönchengladbach, laat zich niet onder het kopje Van Gaal wegschrijven in de geschiedenis. De Spaanse middenvelder Javi Martinez is zo’n succesvolle aankoop van de huidige Bayern-coach. „Niemand kende hem. Franz dacht dat het een koffiemerk was”, grapte Heynckes in de richting van Bayerns erevoorzitter Beckenbauer. Hij wilde maar zeggen: ik ben hier best belangrijk.

Van Gaal gaf Bayern arrogantie terug, Heynckes kneedde de teamgeest in een groep die geenzins gemakkelijk is. De voetbalego’s Arjen Robben en Franck Ribéry gingen vorig jaar nog met elkaar op de vuist. Het lijkt lang geleden. „Bij Bayern zie je nu dat ze alles samen willen winnen”, zegt Achterberg. „Dat heeft hij toch maar mooi voor elkaar gekregen met zo’n groep vol vedetten. Als een speler het stadion bij wijze van spreken uitloopt bij het juichen, gaat het hele team er nog achteraan ook. Bij andere ploegen zie je wel eens dat drie of vier jongens niet echt meejuichen.”

Heynckes, „een voetbaldier” volgens Achterberg, is gecharmeerd van spelers die zich ook buiten het veld ontwikkelen. „Als iemand me na dertig jaar in het vak vraagt wie een perfecte professional was, zeg ik altijd: Fernando Redondo en Robert Enke”, stelt Heynckes in Een al te kort leven, de biografie over Enke die in 2009 zelfmoord pleegde. Hij haalde de Duitse doelman in 1999 naar Benfica. En de Argentijnse middenvelder Redondo, die in de nadagen van zijn carrière zijn salaris inleverde omdat hij toch alleen maar geblesseerd was, speelde bij Real Madrid onder Heynckes. „Allebei waren ze niet alleen bijzondere voetballers maar ook bijzondere mensen, respectvol, sociaal, intelligent.”

Achterberg leerde Heynckes kennen als een trainer die hecht aan hiërarchie, maar open staat voor overleg. „Vooral de aanvoerder heeft veel te vertellen onder Jupp. Maar het is natuurlijk de Cheftrainer, zoals dat heet in Duitsland, die bepaalt.” Zijn driftbuien zijn berucht. Heynckes heeft er zijn bijnaam aan te danken: Osram, naar de gloeilampen. Achterberg: „Het is eigenlijk een hele rustige trainer, maar hij wordt helemaal rood als hij kwaad is. Echt vuurrood. Een ander blijft ijzig kalm om een boodschap over te brengen. Hij niet.”

Heynckes brak afgelopen zaterdag in tranen uit na zijn laatste competitiewedstrijd, uit bij ‘zijn’ Mönchengladbach. De toekomst is ongewis voor de Bayern-trainer, die mogelijk deze zomer echt met pensioen gaat. „Zijn leven is een leven in dienst van het voetbal”, zei de Duitse voetbalanalist Günter Netzer (oud-ploeggenoot bij Mönchengladbach) in een interview met de NOS. „Hij was als voetballer al bezeten, en als trainer ook. Ook toen hij geen club had, leefde hij als trainer. Hij bleef zich ontwikkelen, daarom kon hij ook probleemloos aan de slag bij Bayern [eerste als interim-trainer]. Een druk op de knop, hij stond er.”