5 vragen over de rellen in Zweden - waarom sloeg de onrust toe?

De beelden zijn bekend: brandende auto’s, opgewonden jongeren en politie die belaagd wordt. Maar dat de beelden nu uit Zweden komen, wekt verbazing. Bij Scandinavische landen lijkt het immers toch altijd pais en vree te zijn. Wat is er aan de hand in Zweden?

De brandweer probeert brandende auto's in Rinkeby te blussen gisteren. Foto AP / Scanpix - Fredrik Sandberg

De beelden zijn bekend: brandende auto’s, opgewonden jongeren en politie die belaagd wordt. Maar dat de beelden nu uit Zweden komen, wekt verbazing. Bij Scandinavische landen lijkt het immers toch altijd pais en vree te zijn. Wat is er aan de hand in Zweden?

Waar vonden de rellen plaats?

De rellen begonnen zondagnacht in een voorstad van Stockholm, Husby en sloegen daarna over naar andere achterstandswijken van de Zweedse hoofdstad. Afgelopen nacht breidde de onrust zich ook uit naar andere voorsteden van de hoofdstad als Rinkeby, Tensta en Kista. En naar enkele steden buiten Stockholm zoals Södertalje, Malmö. Norsborg, Aelvsjoe en Göteborg. Auto’s en scholen worden in brand gestoken, in een enkel geval zelfs een politiebureau.


rellen Zweden weergeven op een grotere kaart

Hoe is de onrust ontstaan?

De onrust is een reactie op een incident van een week daarvoor, toen de politie een 69-jarige man doodschoot, die eerst op straat met een kapmes had staan zwaaien en zich daarna in zijn appartement had opgesloten. Hij zou agenten met een mes bedreigd hebben. Toen de man weigerde zijn mes in te leveren, schoot de politie hem neer. Na dit incident bleef het broeien in de wijk.

Aanvankelijk meldde de politie dat de oude man in een ziekenhuis aan zijn verwondingen was overleden. Maar nadat ooggetuigen hadden gezegd dat er nooit een ziekenauto was geweest, maar wel een lijkwagen, moest de politie erkennen dat de man ter plekke was gestorven. Het incident, zo wordt gezegd door Zweedse media, is de spreekwoordelijke druppel.

Waarom is de emmer van Zweden dan zo vol?

De vergelijking met Parijs, waar ook regelmatig rellen in voorsteden zijn, is snel gemaakt. Ook de voorsteden van Stockholm, waar merendeels immigranten wonen, zijn suburbs waar de bewoners veelal in uitzichtloze situaties zitten. Jongeren in de buitenwijken voelen zich buitengesloten en zien weinig perspectief.

NRC schreef eerder deze week:

De wijken hebben een paar dingen gemeen: ze staan vol treurige hoogbouw, veelal uit de jaren zestig en zeventig, die daar tamelijk liefdeloos is neergezet en die dringend aan vervanging toe is, en er wonen voornamelijk immigranten, in sommige wijken tot wel 80 procent.


rellen Zweden weergeven op een grotere kaart

Het geweld heeft het debat in Zweden over de integratie van immigranten, die vijftien procent van de bevolking vormen, en het absorptievermogen van de samenleving dan ook weer doen oplaaien. Zweden laat meer immigranten en asielzoekers toe dan veel andere Europese landen. In 2011 kregen bijna 44.000 asielzoekers een verblijfsvergunning.

Maar Zweden is toch een heel welvarend land?

Dat valt tegen. Volgens OESO-cijfers (de organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling) blijken de laatste decennia de inkomensverschillen in rap tempo gegroeid te zijn. En daarmee de segregatie. De verzorgingsstaat, ooit de gulste ter wereld, is in hoog tempo afgebroken, de jeugdwerkloosheid is met rond de 25 procent hoger dan gemiddeld. Sociaal antropoloog Nina Edström, zegt tegen persbureau Reuters:

“Er zijn grote sociale verschillen. Er zijn veel werkloze, gefrustreerde jongeren. Het verbaast me niks dat dit gebeurt.”

Hoe nu verder?

De politie patrouilleerde gisteravond al met ongeveer driehonderd agenten in Husby – het dubbele van de dagen ervoor. Het bleef er rustig, dankzij de inzet van oudere buurtbewoners. Voor het weekeinde wordt extra personeel opgeroepen uit andere delen van het land. De hoop is dat de rellen, mede door de hulp van de buurtbewoners, de komende dagen minder zullen worden. Maar daar is volgens de surveillerende jongeren meer voor nodig, zeggen jongeren tegen Christiaan Pelgrim vandaag in NRC:

“Dit is een waarschuwing. Het laat zien dat de politie ons als minderwaardig behandeld. Als zoiets nog eens gebeurt, zal de reactie nog erger zijn.” De wijk is veranderd, vindt Shain Akbari, een 30-jarige man met een Iraanse achtergrond. Hij groeide op in Husby. “Vroeger was het hier niet zo”, zegt Akbari. “Toen hadden we Zweedse vrienden en speelden we voetbal in hetzelfde elftal. We gingen samen naar school en zij hielpen ons integreren. Vrienden hielpen je aan een baan. Nu is dat niet meer zo.” De bewoners zitten vast in hun wijk, zegt Akbari. “Ze verlaten het gebied niet. Ze hebben geen kansen.”

Marc Abramsson, voorzitter van de Zweedse Nationale Partij, probeert voor RT Nieuws de rellen te duiden:

http://youtu.be/x0tqS7GDe-s

    • Anouk Eigenraam