‘VVD moet roomser dan de paus zijn’

VVD-politici moeten alerter zijn op integriteit, vindt minister Schultz. Ze leidt een handelsmissie naar Birma. Zaken doen mag daar inmiddels.

Minister Melanie Schultz van Haegen (Infrastructuur en Milieu, VVD) vertrekt maandag met een handelsmissie naar Birma. Daarvoor vindt, eind deze week, het congres van haar partij plaats.

De VVD is erg bezig met integriteit. Hoe kijkt u er tegenaan?

„Ik denk dat we hier terecht een discussie over voeren. Er hebben zich zaken in onze partij voorgedaan waaruit we lering kunnen trekken. We moeten beter afspreken wat wel en wat niet kan. Als partij moet je boven elke twijfel verheven zijn. Roomser dan de paus – al past die term niet helemaal bij de VVD.

„We hebben met een aantal VVD-politici bij elkaar gezeten en gezegd dat we het belangrijk vinden om hierover te spreken. Gelukkig vindt de partij dat ook. Op dat soort zaken moeten wij als VVD-politici alerter zijn. Een voorbeeld is dat Frans [Weekers] zei dat hij even had moeten nagaan wie dat billboard voor hem betaalde. Ik vind het ook redelijk dat we afspreken: zolang een strafrechtelijk onderzoek loopt kan iemand geen VVD-kandidaat zijn. We mogen op dit gebied nooit een verkeerde indruk wekken.’’

Wat doet u daar zelf aan?

„Ik let er voortdurend op. Ik declareer vrijwel niets. Ook als het om uitgaven gaat waarvan je zegt: zou best kunnen. Maar ik heb geen zin in discussies over wat de staat voor mij vergoedt. Dan denk ik: ik declareer gewoon niet. Het is ook niet nodig natuurlijk, ons inkomen is goed.

„Maar het ligt breder. Ik wil nooit de indruk wekken dat ik mezelf bevoorrecht voel. Als minister van verkeer heb ik mij altijd te houden aan de snelheidslimiet. In vorige functies dacht ik achter het stuur nog wel eens: mwoa... Dat kan nu gewoon niet meer. Ook thuis let ik op. Zelfs op hele kleine dingen als dat ik ervoor dat de vuilniszakken nooit te vroeg aan de straat staan.’’

De minister had in het vorige kabinet dezelfde functie. Welke verschillen vallen haar op? Schultz van Haegen: „Het zijn wezenlijk andere kabinetten. In Rutte I zaten we als partijen inhoudelijk dichter bij elkaar. Je hoefde weinig te bevechten. In Rutte II merk je telkens weer dat we als partijen echt anders naar de dingen kijken. We discussiëren erg veel in de ministerraad. We voeren echt veel inhoudelijk debat. Het gaat er soms stevig aan toe. En dat is ook vaak leuk. Het scherpt de geest.”

Uw partijleider is, acht maanden na de grootste zege in de partijgeschiedenis, omstreden geraakt. Hoe is dat mogelijk?

„We moeten heel moeilijke maatregelen nemen en zitten in een coalitie waar beide achterbannen het moeilijk mee hebben. Ook de achterban van de VVD is teleurgesteld in delen van het beleid. Maar dit zijn allemaal tijdelijke bewegingen. Als deze coalitie een tijdje stabiel blijft, en de economie trekt aan, dan straalt dat gunstig af op Mark. Mark heeft ervaring met politieke diepte- en hoogtepunten. Kijk naar de verkiezingen om het partijleiderschap in 2006. Dus wat nu gebeurt heeft Mark eerder meegemaakt.”

Maandag vertrekt Schultz van Haegen met een handelsmissie naar Birma. Waarom uitgerekend zij? „Ze hebben daar regelmatig met ernstige overstromingen te maken”, zegt ze. „Nederlanders kunnen helpen om de waterveiligheid te vergroten. Er is grote belangstelling voor onze expertise. Onze ambassadeur zei dat andere landen zoals Frankrijk en Duitsland zich al hebben gemeld, en dat het goed zou zijn als ook Nederland zich presenteert. Het is de laatste grote delta in de wereld waar wij nog niet actief zijn.”

Is Birma een land om zaken mee te doen?

„We doen geen zaken met regimes die zwaar over de schreef gaan. Ik heb vertrouwen dat het de goede kant op gaat. De sancties zijn opgeheven. De president heeft onlangs president Obama ontmoet. Er zijn handelscontacten mogelijk. Oppositieleidster Aung San Suu Kyi doet mee aan de politiek. Ze wil niet aan de zijlijn staan. Die houding hebben landen als wij ook. Je moet niet zeggen: ik kom pas als alles in orde is.”

Spreekt u over mensenrechten?

„Ik spreek met NGO’s en met onder anderen superminister Suu Thein, voorzitter van het Political Prisoners Scrutiny Committee. Maar ik spreek vooral over mijn eigen terrein. Ik wijs op het belang van de burger bij maatregelen tegen overstromingen. Er wonen mensen langs de rivier. Die kun je niet zomaar verhuizen. Je raakt aan rechten van mensen.”

Waarom gaat minister van Buitenlandse Zaken Timmermans niet?

„Hij en minister Ploumen gaan misschien later. Ik kom regelmatig in landen waar men de democratie op een andere manier opvat dan wij. Ik complimenteer hen met democratische ontwikkelingen. Ik vraag naar zaken die beter kunnen. Maar ik kom daar niet als prediker.”

Gaat Nederland er een diplomatieke post openen?

„Misschien, als er genoeg werk te doen valt. Maar daar gaat mijn collega Timmermans over. We willen naar binnen, en moeten afwachten hoe het loopt. Er gaan instellingen en bedrijven mee die verstand hebben van water, zoals Deltares, Van Oord, Arcadis, RoyalHaskoning, DHV en de TU Delft. Maar ook Shell en Philips reizen mee.”

Is daar veel geld te verdienen?

„Je moet eerst plannen maken. Dat is wat we met deze reis doen. Het gaat erom dat je als land in beeld bent. Dit soort landen weet dat wij Nederlanders de kennis hebben. Maar ze vinden ons soms ook duur. En ze zeggen: jullie brengen geen cadeautjes mee. Andere landen uit de regio kunnen iets terugdoen. Een land als China kan tegen Birma zeggen: als jullie ons toelaten, kopen wij jullie mislukte rijstoogst op, ik noem maar wat. Daarom hebben wij nu ook een fonds opgericht met noodhulp. Zodat als er problemen zijn, wij meteen pompen en wederopbouwteams kunnen sturen.”