Plotseling einde aan bankgeheim in de EU

Belastingbesluiten liggen gevoelig in de EU Daardoor konden Oostenrijk en Luxemburg nog altijd belastingontduikers verwelkomen Onder druk van de crisis zijn ze hun bankgeheim nu opeens kwijt

Luxembourg Prime Minister Jean-Claude Juncker attends a press conference at the EU headquarters on May 22, 2013 in Brussels, during a one day European Union leaders summit. EU leaders agreed Wednesday to send a civilian border assistance mission to Libya which should begin operations next month. AFP PHOTO / JOHN THYS AFP

Correspondent Brussel

Belastingen liggen zo gevoelig in Europa, dat alles altijd in slakkengang gaat. Zo bekeken is de afspraak van de 27 regeringsleiders op de Europese top gisteren een behoorlijke doorbraak – en een snelle ook. Luxemburg en Oostenrijk hebben onder hevige druk van de andere 25 landen toegestemd om aan het eind van dit jaar onderhandelingen te beginnen over het automatisch uitwisselen van bankgegevens. Dit komt in feite neer op het einde van hun bankgeheim. Tot gisteravond was dit voor beide landen alleen bespreekbaar als er eerst een deal was met niet-EU-landen als Zwitserland, die ook een bankgeheim hebben. Zoiets zou jaren kunnen duren. Die voorwaarde hebben de twee landen laten vallen. Premier Mark Rutte noemde dit ,,een hele grote doorbraak’’.

Volgens betrokkenen verliepen de gesprekken met Luxemburg en Oostenrijk soepel en zakelijk. De Oostenrijkse kanselier Faymann kwam binnen met de mededeling dat hij met het voorstel kon leven om in december te gaan onderhandelen over het opheffen van het bankgeheim. In Oostenrijk heeft dit bankgeheim meer emotionele dan financiële waarde.

Niet triomfantelijk doen

De Luxemburgse premier Jean-Claude Juncker, wiens land wél leeft van de haute finance, had er meer moeite mee. In ’s lands regeringscoalitie ligt het politiek moeilijk. Juncker vroeg de anderen vooral om er niet triomfantelijk over te doen. Dat was een prijs die zij wel wilden betalen. Mede daardoor was de bespreking ,,even goed als ze kort was’’, zei Europees president Herman Van Rompuy later.

Het belang van deze beslissing, die inderdaad redelijk onderkoeld werd gebracht, moet niet worden onderschat. Luxemburg en Oostenrijk zijn in de EU de laatste twee landen die probeerden een bankgeheim te handhaven. Dit geheim dateert uit de tijd dat mensen simpelweg de fiscus konden ontlopen door hun geld in een ander land op de bank te zetten. Dit systeem ging in 2005 op de schop, toen alle EU-landen behalve Luxemburg, Oostenrijk en België besloten automatisch informatie over spaartegoeden van EU-ingezetenen te gaan uitwisselen. De drie wilden liever bronbelasting heffen, net als vijf jurisdicties buiten de EU: Zwitserland, Liechtenstein, San Marino, Andorra en Monaco. Hun banken gaven geen namen van spaarders vrij maar roomden een percentage van de rente op spaargeld van EU-burgers af en stuurden dit zonder naamsvermelding naar het land waar de belasting naartoe moest.

Toch werkte de zogenoemde spaartegoedenrichtlijn voor geen meter. Er was een hap genomen uit het bankgeheim van landen als Zwitserland en Luxemburg, die zoveel belastingdiensten een doorn in het oog was. Maar omdat de bronbelasting alleen gold voor rente op spaargeld, zetten rekeninghouders met hulp van Luxemburgse en Zwitserse bankiers hun rekening meteen om in levensverzekeringen of andere bankproducten. Over dividend of royalties hoefden ze namelijk geen belasting te betalen. Luxemburg, Zwitserland en de anderen droegen daardoor nauwelijks bronbelasting af. Sindsdien hebben de meeste EU-landen geprobeerd om de regeling uit te breiden naar bijvoorbeeld dividend en royalties. Maar Luxemburg en Oostenrijk weigerden. Regel dat eerst maar met Zwitserland, zeiden zij, en als dat klaar is kunnen we het erover hebben. Tegelijkertijd blokkeerden ze óók onderhandelingen met Zwitserland. Zwitserland weigerde met de EU te onderhandelen zolang er binnen de EU landen waren die niet meededen. Zo verscholen Luxemburg en Zwitserland zich achter elkaars rug.

Belastingparadijzen

Deze blokkade duurde jaren. Ze werd laatst gebroken door de Amerikanen, niet de Europeanen. De zogeheten Amerikaanse Fatca-regeling, die banken die geen bankgegevens insturen over Amerikanen in het buitenland de toegang tot Wall Street ontzegt, dwong Zwitserland en Luxemburg op de knieën. ‘Finanzplatz Schweiz’ is morsdood zonder Wall Street. Luxemburg ook. ,,Dat was de game changer’’, zegt een diplomaat. En vervolgens kwam ’Offshoreleaks’, het schandaal over belastingontduiking via belastingparadijzen. De wereldwijde verontwaardiging over deze onthullingen schiep politiek momentum in Europa, zeker middenin de crisis. De 25 voerden de druk op de twee dwarsliggers verder op. De top hierover werd geprikt. Vorige week gaf Juncker, als altijd gevolgd door de Oostenrijker Faymann, het verzet tegen onderhandelingen met de vijf jurisdicties op. Hij wilde zelf pas onderhandelen, zei hij toen nog, over een uitgebreidere spaartegoedenregeling (dus rente, dividend, enz) als de deal met de Zwitsers en de vier anderen rond was. Die koppeling werd op de top gisteren gebroken.

    • Caroline de Gruyter