Oproer legt 'grote falen' Zweden bloot

De Zweedse politie loog over de dood van een man. Jongeren gaan nu de straat op. De rellen staan symbool voor groeiende segregatie in het land.

Het was gisteren opnieuw raak in Stockholm. Voor de vierde achtereenvolgende nacht wachtten honderden jongeren op het donker om de straat op te gaan en hun ongenoegen kenbaar te maken, stenen te gooien naar de politie, winkelruiten in te slaan, scholen te vernielen en auto’s in brand te steken.

De onrust beperkte zich eerst nog tot de wijk Husby in het noordwesten van Stockholm. Maar sinds eergisteren is die overgeslagen naar andere buitenwijken. En ook naar de Zuid-Zweedse stad Malmö, waar het in 2010 al eens stevig uit de hand liep bij rellen politie en jonge immigranten.

De wijken hebben een paar dingen gemeen: ze staan vol treurige hoogbouw, veelal uit de jaren zestig en zeventig, die daar tamelijk liefdeloos is neergezet en die dringend aan vervanging toe is, en er wonen voornamelijk immigranten, in sommige wijken tot wel 80 procent.

Aanleiding voor de rellen vormde een incident in Husby. Daar schoot de politie tien dagen geleden een 69-jarige man dood die op straat met een kapmes had staan zwaaien, zich verschanste in zijn appartement en vanaf het balkon riep dat hij de agenten zou doden. Wat er in het appartement is gebeurd is nog onduidelijk. De agenten voelden zich bedreigd en toen de man weigerde zijn mes in te leveren hebben ze geschoten – vijf tot zes keer volgens ooggetuigen.

Na dit incident bleef het broeien. Aanvankelijk meldde de politie dat de oude man in een ziekenhuis aan zijn verwondingen was overleden. Maar nadat ooggetuigen hadden gezegd dat er nooit een ziekenauto was geweest, maar wel een lijkwagen, moest de politie erkennen dat de man ter plekke was gestorven.

Het incident, zeggen betrokkenen, was echter niet meer dan een laatste druppel. Volgens de linkse krant Aftonbladet tonen de rellen het „grote falen” van de regering. Jongeren in de buitenwijken voelen zich buitengesloten, zien geen enkel perspectief. „Dit krijg je als er, zoals in Zweden, geen gelijkheid is tussen mensen”, zei Rami Al-Khamisi, van de jongerenorganisatie Megafonen, tegen de Zweedse website The Local. De rellen ziet hij als een reactie op de marginalisering en segregatie die in Zweden in de afgelopen decennia is toegenomen. „In de voorsteden is de meerderheid van de bewoners niet wit, en de politiek ziet ons als een probleem dat kan worden opgelost door meer politie te sturen.” Hij vertelt dat hij door agenten werd uitgescholden voor ‘aap’ en ‘neger’ toen hij maandag, na de eerste nacht met rellen, aanbood om te helpen.

Uit een rapport van de OESO, de organisatie voor economische samenwerking en ontwikkeling, blijkt dat er geen Europees land is waar de laatste decennia de inkomensverschillen zo snel zijn gegroeid als in Zweden. De verzorgingsstaat, ooit de gulste ter wereld, is in hoog tempo afgebroken, de jeugdwerkloosheid is met rond de 25 procent hoger dan gemiddeld. Daar komt bij dat Zweden in meer immigranten en asielzoekers toelaat dan andere Europese landen. In 2011 kregen bijna 44.000 asielzoekers een verblijfsvergunning.

Volgens premier Frederik Reinfeldt is de situatie in Husby de afgelopen jaren juist verbeterd. Werkloosheid en criminaliteit zouden zijn gedaald. „We hebben te maken met groepen jongeren die denken de maatschappij met geweld te kunnen veranderen”, aldus Reinfeldt. „Maar we kunnen niet worden geregeerd door geweld.” Minister van Justitie Beatrice Ask toonde gisteren begrip voor de mensen in Husby. „Sociale uitsluiting is een serieuze oorzaak van veel problemen”, aldus Ask.

De rechts-populistische Zweden Democraten, die in 2010 een grote verkiezingsoverwinning behaalden, zien dat anders. Partijvoorzitter Marc Abramsson geeft het multiculturalisme de schuld: „We hebben ons meer dan andere landen gericht op integratie. We hebben miljarden geïnvesteerd en alles geprobeerd wat wetenschappers ons voorhielden. En nog werkt het niet.”