Een raadslid in coma, wie houdt daar rekening mee?

Op Schouwen-Duiveland is een bijzondere situatie ontstaan. Een raadslid raakte in coma, en kan niet vervangen worden. De Raad van State kijkt er nu naar.

Er zit een gat in de Kieswet. Een volksvertegenwoordiger die in coma raakt, behoudt zijn zetel. Want alleen op eigen verzoek mag een volksvertegenwoordiger afstand doen van zijn zetel. Onmogelijk uiteraard, voor een comapatiënt. Geen wetgever die hiermee ooit rekening heeft gehouden.

En dus worden D66-kiezers in de Zeeuwse gemeente Schouwen-Duiveland al anderhalf jaar vertegenwoordigd door een raadslid dat niet in staat is hen te vertegenwoordigen.

Serge Vogelenzang – docent techniek op een middelbare school in Hellevoetsluis – was 25 jaar oud toen hij in maart 2010 de enige D66-zetel in de gemeenteraad innam. Die zetel was zijn eigen verdienste: D66 was al sinds 2002 niet vertegenwoordigd in de raad van Schouwen-Duiveland, en Vogelenzang achtte de tijd rijp voor een comeback van zijn partij. Hij voerde campagne, tuigde een lokaal partijbestuur op en werd verkozen. Nu hij toch in de raad zat – als jongste lid – had hij direct een dringende oproep aan zijn collega-raadsleden: kon Schouwen-Duiveland niet éíndelijk digitaal gaan vergaderen, met iPads? En Twitter, kom op, de gemeente kon echt niet langer achterblijven.

Vogelenzang was een politicus die het liberalisme wist toe te passen op zoiets tastbaars als een kliko-bak: hoezo, een gemeenteteam dat in zo’n bak kijkt om te zien of de burger zijn plastic en ander afval wel netjes scheidt? En hoe zit dat met de privacy?

Burgemeester Rabelink was onder de indruk van Vogelenzang. In de laatste raadsvergadering van 2011 liet hij hem dat nog weten. „Serge”, zei de burgemeester, „jij bent een getalenteerd bestuurder.”

Kort erna vond het auto-ongeluk plaats waarbij Serge Vogelenzang, toen net 27 jaar oud, in coma raakte.

„Een groot drama”, zegt de burgemeester.

Maar ook een drama met politieke gevolgen, ontdekte hij al snel. De gemeenteraad moest door, de vraag over Vogelenzangs vervanging werd onvermijdelijk. Het maximaal haalbare was tijdelijke vervanging, zo bleek uit de Kieswet. Net als bij een zwangerschap: de vrouw gaat met verlof en iemand neemt haar taken zestien weken waar. Verlenging is mogelijk, tot drie keer zestien weken.

Maar dit alles kon in dit geval niet, zegt de burgemeester. „Het probleem is: een zwangere of zieke volksvertegenwoordiger moet zélf het tijdelijk ontslag indienen. Serge Vogelenzang kon dat natuurlijk niet.”

De lokale D66-afdeling bepleitte een ruime interpretatie van de Kieswet, en zag een mogelijkheid. De vader van Vogelenzang was inmiddels ‘bewindvoerder’ namens zijn zoon, en regelde bijvoorbeeld zijn bankzaken. Zou hij dan ook niet namens zijn zoon dat tijdelijke ontslag kunnen indienen? Zoals de geraadpleegde D66-senator Hans Engels aan het lokale partijbestuur schreef: er is nog altijd zoiets als de „bedoeling van de wetgever” en de „geest” van de wet. Bovendien, welk belang wordt nu geschaad als de vader van Vogelenzang namens zijn zoon het verzoek om tijdelijk ontslag indient?

Tsja, was het antwoord van burgemeester Rabelink, wet is wet. Het is zeer vervelend, maar dit kán nu eenmaal niet.

Op aandringen van de lokale D66 stelde D66-Kamerlid Gerard Schouw Kamervragen. Twee ministers van Binnenlandse Zaken bogen zich over de kwestie. Eerst Liesbeth Spies (CDA), toen Ronald Plasterk (PvdA). Ze zagen geen oplossing.

De laatste ontwikkeling, vorige maand: een verzoek van Binnenlandse Zaken aan de Raad van State, om advies over deze kwestie. Dat advies van de Raad van State volgt waarschijnlijk in juni. Het is onduidelijk of dat leidt tot aanpassing van de Kieswet.

Hoe het ook zij: een snelle oplossing is nooit voorhanden geweest, voor Schouwen-Duiveland. Daarom heeft de gemeente, in samenspraak met Binnenlandse Zaken, vier maanden na het auto-ongeluk een ‘halve’ oplossing bedacht. De D66-zetel van Serge Vogelenzang wordt sindsdien ingenomen door een plaatsvervanger zonder stemrecht. Deze plaatsvervanger, D66-lid Machiel Weezepoel, neemt deel aan de raadsvergaderingen, mag het college rechtstreeks vragen stellen, zit in het fractievoorzittersoverleg, en krijgt een vergoeding die bijna gelijk is aan het salaris van een gewoon raadslid.

Maar stemmen als een gewoon raadslid – belangrijk, als politicus – mag Weezepoel niet. En dus gaat de enige stem van D66 in de raad van Schouwen-Duiveland verloren. „Een lastige situatie”, zegt Weezepoel. „Ik mag ook geen motie of amendement indienen. Zeer vervelend. Als ik het ergens mee oneens ben, zit ik op het puntje van mijn stoel.”

Hij mag wel voor elk raadsbesluit een stemverklaring afleggen namens D66. Burgemeester Rabelink vraagt hem dan: „Wat zou uw standpunt zijn?” En dan zegt Weezepoel: „Als D66 nu had mogen stemmen, dan...” Zo blijft het „D66-geluid” tenminste hoorbaar, zegt Weezepoel. „Dat is beter dan een lege zetel.”

Met Serge Vogelenzang gaat het verrassend genoeg iets beter. Een paar maanden geleden is hij uit zijn staat van diepe, vegetatieve coma geraakt. „Dat is tamelijk ongebruikelijk, ja”, zegt zijn stiefmoeder. „Maar spreken is nog niet aan de orde. Serge heeft nog een lange weg te gaan, en wij hopen dat hij die weg ook opgaat.”

De gemeenteraad van Schouwen-Duiveland vergadert sinds 1 januari met iPads.