Dichter Staring blijkt ook nog componist

Tijdens de restauratie van landgoed Wildenborch in Vorden zijn liederen gevonden van de bekende 18e eeuwse dichter Anthony Staring.

Op de buitenplaats De Wildenborch in Vorden worden dit weekend ter gelegenheid van de Open Tuinendag liederen gezongen, in de buitenlucht. De tekst van vier van die liederen is geschreven door de meest beroemde bewoner van het huis, de dichter Anthony Staring (1767-1840).

De Wildenborch is een particuliere historische buitenplaats, in zorgvuldig beheer van een familiestichting. Die stichting omvat behalve het huis en de tuin ook een collectie schilderijen, een bibliotheek en de nalatenschap van de dichter met daarin onder meer handschriften en brieven. Bij restauraties van het huis en de tuinen door de huidige bewoners, Jennine van der Plassche-Staring (een directe nazaat) en haar echtgenoot, zijn ontdekkingen gedaan. Bijvoorbeeld: de vondst van twee handgeschreven bundels bladmuziek uit 1840 met zeventig van de verzen van de dichter. Uit de bundel blijkt dat een tiental van die liederen door Staring zelf is gecomponeerd. Dat hij dat óók kon, was onbekend.

De reputatie van Anthony Staring als dichter is grondig bedorven door het onderwijs. Generaties Nederlanders moesten tegen heug en meug zijn ‘Sikkels klinken, sikkels blinken/ ruischend valt het graan’ in het hoofd stampen. Sommigen kregen ook zijn langdradige historische verzen, ‘Jaromir te Praag’ of ‘Arnhem Verrast’ voor de kiezen. Maar onder die stoflaag gaat een frisse geest schuil die meer aandacht verdient.

Staring was een exponent van de veranderingen die zich in de Nederlanden voltrokken na de Bataafse Revolutie. Hij was een moderne landbouwkundige, die de landerijen rond het huis in Vorden in cultuur bracht. Hij groef afwateringskanalen, liet bijzondere bomen planten, bemoeide zich met het bestuur, werd burgemeester, stichtte een school. Hij zette zich in voor het gebruik van correcte Nederlandse spelling – zonder Franse invloed – maar deed ook taalkundig onderzoek naar de streektaal, het Liemers.

In de avond schreef hij verzen. Lange romantische ridderverhalen, puntige satires in de traditie van Cats en gevoelige liefdesgedichten en overpeinzingen. Veel daarvan waren bedoeld om familie en kennissen tijdens lange saaie winteravonden te vermaken. Maar Staring richtte zich ook tot het volk, met ronkende ‘Krijgszangen’ tijdens de Belgische Opstand, die de volksgeest moesten aanwakkeren. Er is een ‘Koningslied’, dat volgens het manuscript in 1831 vierstemmig werd uitgevoerd ‘in den Koninklijken Nederduitschen Schouwburg’ in Den Haag.

Gerrit Komrij was een pleitbezorger van Starings werk. Hij liet de bundel ‘De Nederlandse Poëzie in 1000 en enige gedichten’ met Staring beginnen. Komrij herkende in Staring de combinatie van een gevoelige natuur en een praktisch, aards karakter. In ‘In Liefde Bloeyende’ bespreekt Komrij één van Starings meer gevoelige verzen, ‘Herdenking’, en hij merkt daarbij op dat de opbouw van het gedicht zich heel goed zou kunnen lenen voor zang.

Dat blijkt dus te kloppen. De zangeres Rina Rispens zal vier liederen uitvoeren: Lentezang, Aan den Nachtegaal, Aan den Maan en Avendzang. Ze zei bij de repetitie dat Staring een zeer gevoelig mens moet zijn geweest. Rispens: „Hij wist hoe het universum werkte. Hij dacht na over God, en over het leven. Maar de tekst is niet per se makkelijk om te zingen. Een regeltje als ‘Geen neev’lig duister/ Bedekt meer het veld’, dat krijg je niet zomaar je bek uit.”

De muziek is wisselend van kwaliteit,vindt Rispens. In de lijst van componisten in de bundel staan C.P.E. Bach, Haydn en Mozart. Maar zo’n veertig verzen staan op muziek van vergeten grootheden als Johann Friedrich Reichardt (1752-1814) en Johann Schulz (1747-1800).

Starings verzen zijn altijd gepubliceerd als poëzie. De nu teruggevonden bundel wijst er op dat Staring de muziek als uitgangspunt genomen heeft, om er vervolgens een tekst bij te schrijven. Waarmee hij dus behalve dichter, landheer, burgemeester, bomenplanter en slotengraver ook componist mag worden genoemd.

De vier Staringliederen zijn onderdeel van een programma tijdens de Open Tuinendagen op 25 en 26/5. Inl: www.wildenborch.nl