Wel 'trots Amerikaans'- maar geen belasting betalen

Amerika loopt miljarden mis door belastingtrucs van Apple. In een zaaltje van het Senaat zegt de Apple-topman dat hij echt gelooft in „simpel”.

Apple CEO Tim Cook (C) appears before a Senate homeland security and governmental affairs investigations subcommittee hearing on offshore profit shifting and the U.S. tax code, on Capitol Hill in Washington, May 21, 2013. Pictured are committee chairman Carl Levin (D-MI) and ranking Republican John McCain (R) (R-AZ). REUTERS/Jason Reed (UNITED STATES - Tags: POLITICS BUSINESS) Reuters

Halverwege de zitting in een statig Senaatsgebouw gaan de metershoge houten deuren van de zaal open en loopt het Apple-personeel in een lange colonne naar voren, met tussen hen in topman Tim Cook. Deze keer niet in zijn kenmerkende zwarte overhemd, maar strak in pak. De ontmoeting voor de onderzoekscommissie is ongewoon: de hippe technologiemensen tegenover de gevestigde politici.

De doorgewinterde senator Carl Levin en voormalig presidentskandidaat John McCain hebben Apple en zijn belastingtactieken dan al twee uur lang onderuitgehaald. „Apple heeft gezocht naar de Heilige Graal van belastingontwijking; offshorebedrijven waarvan het beweert dat ze om belastingredenen in geen enkel land gevestigd zijn”, zegt Levin.

Zo is er een dochterbedrijf in Ierland met maar één werknemer. Over het geld dat zulke bedrijven binnenhalen, betaalt Apple in Amerika geen belasting. De belastingexperts die op de hoorzitting hebben het over mazen in de wet, aanvinktrucjes en mysterieus verdwijnend ‘oceaangeld’.

Dat Apples producten voornamelijk in China worden gemaakt, doet er volgens de Senaatscommissie niet toe. Het gaat erom dat het hoofdkantoor in Amerika is gevestigd, en dat daar, bij de afdeling Research and Development, de nieuwste uitvindingen worden gedaan.

Als Apple over de inkomsten aan buitenlandse verkopen wel belasting had betaald zou dat in 2012 alleen al 9 miljard dollar (7 miljard euro) hebben opgeleverd. De opgedroogde Amerikaanse schatkist heeft dat geld hard nodig, betoogt de commissie. En dus schaadt Apples strategie de gewone Amerikaan, ook de bejaarde voor wie nu geen tafeltje-dek-je betaald kan worden.

Topman Cook hoort het met een onbewogen gezicht aan. Als de microfoon aangaat stort hij zich vastberaden in een vaderlandslievende preek. „Ook al is onze internationale winst twee keer zo groot als de binnenlandse, Apple is trots dat het een Amerikaans bedrijf is.”

Cook somt Apples bijdrage aan de Amerikaanse economie op: 600.000 banen, miljarden dollars aan investeringen. En Apple is behalve de grootste belastingontwijker ook de grootste belastingbetaler van de Verenigde Staten: 6 miljard dollar in 2012.

Het is opmerkelijk dat de hoogste man van Apple zelf naar Washington is gekomen om dit te vertellen. Zijn voorganger, wijlen Steve Jobs, hield zich verre van de politieke spelletjes en Apple staat erom bekend weinig in lobbyisten te investeren.

Dat Cook zelf komt en niet alleen zijn financiële directeuren heeft gestuurd, is een weloverwogen keuze. Hij moet het imago van Apple verdedigen. „Apple gebruikt geen belastingtrucs”, zegt Cook stellig. „Apple heeft altijd geloofd in het simpele, niet het ingewikkelde.”

Ook al lijkt het of Cook in het beklaagdenbankje van een rechtszaal zit, illegaal is het allemaal niet. Apple doet niet aan belastingontduiking, maar aan belastingontwijking, het slim toepassen van belastingwetten. De hoorzitting is bedoeld om „een licht te laten schijnen” op de belastingpraktijken van multinationals. Want ook andere technologiebedrijven als Google en Microsoft kennen de mazen in de wet.

De technologiemensen en politici worden het over één ding eens: de belastingwetten zijn achterhaald. Ze voldoen nog voor oude industrieën als autofabrieken, maar technologiebedrijven zijn zo vrij als een vis in de keuze van een standplaats. De oplossing is volgens de commissie om de gaten in de wet te dichten.

Om aandacht voor zo’n wetswijziging te krijgen, heeft zij een stevige case study nodig. En dat is Apple zeker. „Apple buit een absurditeit uit, één die we andere bedrijven niet hebben zien gebruiken”, zegt commissievoorzitter Levin. McCain vult aan: „Apples oude slogan ‘Think Different’ heeft een hele nieuwe betekenis gekregen.”