Kamer praat wéér over illegaliteit. Wat is stand van zaken in heikele kwestie?

Staatssecretaris Teeven zal in het Kamerdebat van vanmiddag moeten aangeven wat hij gaat doen met de PvdA-wens voor een soepeler vreemdelingenbeleid. Foto ANP / Martijn Beekman

Asielbeleid ligt gevoelig binnen de coalitie. In het regeerakkoord spraken VVD en PvdA af dat illegaliteit strafbaar wordt gesteld, maar de PvdA-leden keerden zich hier tegen en eisten aanpassingen. Maar komen die er ook? De oppositie wil vanmiddag duidelijkheid van staatssecretaris Teeven (Justitie, VVD).

De kwestie rond de strafbaarstelling van illegaliteit houdt politiek Den Haag nu al weken bezig. Hoewel de PvdA bij de formatie akkoord ging, kwam de partij de afgelopen maanden in opstand. Nu wil de PvdA-fractie dat in ruil voor de strafbaarstelling het vreemdelingenbeleid wordt versoepeld, maar het regeerakkoord openbreken en opnieuw onderhandelen met de VVD wil de partij niet. De oppositie begrijpt er weinig meer van en wil vanmiddag (vanaf 14.00 uur) in een Kamerdebat duidelijkheid van Teeven én de PvdA-fractie.

Dit staat er in het regeerakkoord

In het regeerakkoord spraken de VVD en de PvdA op initiatief van de liberalen af dat illegaal verblijf in Nederland straks een overtreding wordt. Vreemdelingen zonder verblijfsvergunning of lopende procedure kunnen dan een boete van maximaal 3.900 euro opgelegd krijgen. Wie die niet betaalt, kan in voorlopige hechtenis terechtkomen. Hulp aan illegalen wordt niet strafbaar. Doel van het wetsvoorstel is om het voor migranten onaantrekkelijker te maken om naar Nederland te komen. Van de maatregel moest volgens staatssecretaris Teeven een “preventieve en afschrikwekkende werking” uitgaan. “Onrechtmatig verblijf wordt niet getolereerd.”

Dit is wat het PvdA-congres ervan vond

Hoewel de leden van de PvdA het regeerakkoord, inclusief de strafbaarstelling van illegaliteit, begin november goedkeurde, groeide de afgelopen maanden binnen de partij het verzet tegen de maatregel. Het PvdA-congres sprak zich vorige maand tegen de strafbaarstelling uit en eiste dat de Kamerfractie onder leiding van Diederik Samsom de “inhumane” maatregel zou tegenhouden. Dat wilde Samsom niet omdat hij zijn afspraak met de VVD wilde respecteren.

Op een extra ledenraad op 12 mei slaagde Samsom er toch in steun van de leden voor zijn lijn te krijgen, maar hij moest wel toezeggen dat het vreemdelingenbeleid op een aantal andere punten versoepeld zou worden. Zo beloofde Samsom dat de PvdA-fractie zal strijden voor afschaffing van het ‘illegalenquotumn’, het minimumaantal illegalen dat de politie jaarlijks moet aanhouden. Ook wil de fractie dat er ruimere regels komen voor vreemdelingen die in Nederland zijn uitgeprocedeerd maar niet terug kunnen naar hun land van herkomst.

PvdA-leider Diederik Samsom tijdens de extra ledenraad in de Jaarbeurs over de strafbaarstelling van illegaliteit.

PvdA-leider Diederik Samsom tijdens de extra ledenraad in de Jaarbeurs over de strafbaarstelling van illegaliteit. Foto ANP / Robin Utrecht

Dit is wat staatssecretaris Teeven vindt

Hoewel Samsom beloftes deed aan zijn leden, maakte de PvdA-leider eveneens duidelijk dat hij het regeerakkoord wil respecteren en niet opnieuw met de VVD over het asielbeleid wil onderhandelen. De vraag is dus wat er nu concreet gaat veranderen. VVD-staatssecretaris Teeven, verantwoordelijk voor het asielbeleid, maakte vorige week bij Pauw en Witteman (zie hieronder) duidelijk dat de beloftes van Samsom aan zijn PvdA’ers voor hem geen reden zijn in actie te komen. “Ik heb er kennis van genomen, maar weet tegelijkertijd dat dit niet het standpunt van de VVD is.”

Teeven zegt zich aan het regeerakkoord te zullen houden totdat hij andere instructies krijgt, bijvoorbeeld van de regeringsfracties. Gesprekken tussen de VVD en PvdA over versoepeling van het asielbeleid zijn inmiddels gaande, hoewel deze gesprekken geen ‘onderhandelingen’ mogen heten. Premier Rutte zei dat de VVD en PvdA samen een oplossing zullen vinden. Bronnen binnen de VVD maakten eerder al duidelijk dat de illegaliteit de VVD geen kabinetscrisis waard is.

Dit is wat de oppositie vindt

De oppositiepartijen in de Kamer snappen er inmiddels weinig meer van en willen in het Kamerdebat van vanmiddag van Teeven en de PvdA-fractie horen hoe het nu precies zit. Gaat Teeven de door de PvdA gewenste versoepelingen nu wel of niet uitvoeren? En zoniet, hoe gaat de PvdA dat dan weer uitleggen aan zijn leden?

De oppositie zal in het debat van vanmiddag vooral de verdeeldheid tussen VVD en PvdA proberen bloot te leggen, zegt onze politiek redacteur Annemarie Kas:

“De coalitie zit totaal niet op dit debat te wachten en zal zich niet laten verleiden tot verregaande uitspraken. De oppositie zal laten zien dat de VVD en PvdA op dit punt ideologisch tegenover elkaar staan. Teeven zal zich niet uit de tent laten lokken en zeggen dat hij vasthoudt aan de afspraken uit het regeerakkoord. De PvdA-fractie moet aantonen dat er wel degelijk iets gaat veranderen. De partij kan er bijvoorbeeld op wijzen dat iets als het illegalenquotum op dit moment al niet meer in de praktijk wordt gebracht.”