Tornado's horen bij het leven

In de VS zijn zeker 24 doden gevallen door een tornado Als je in een ‘tornadogebied’ woont weet je als er een komt: zoek het laagste punt Er is geen toename in het aantal tornado’s

A flag flies in the debris of a mobile home after a tornado struck a mobile home park near Dale, Okla., Sunday, May 19, 2013. (AP Photo Sue Ogrocki) AP

Verslaggever

Alsof er een goederentrein met driehonderd kilometer per uur boven je plafond rijdt. Zo klinkt een tornado vanuit de schuilkelder.

Na een paar minuten is het voorbij. Dan kan de kelderdeur weer open. Dan kun je zien of je huis er nog staat.

Duizend tornado’s per jaar razen er tijdens het tornadoseizoen (tussen april en september) door tornado alley, het hart van de Verenigde Staten. Vaak kleintjes in onbewoonde gebieden, die je soms vanuit de auto kunt zien. Soms grote, allesvernietigende stormen, zoals deze week in Moore, Oklahoma. Volgens de laatste berichten zijn er 24 mensen omgekomen.

Eens in de zoveel tijd worden de Verenigde Staten opgeschrikt door een tornado van de zwaarste categorieën EF4 (267 tot 322 kilometer per uur) ) of EF5 (meer dan 322 kilometer per uur, zoals in Oklahoma). Met name Texas, Kansas en Oklahoma zijn slachtoffer van deze zware stormen: de staten waar de warme luchtstromen uit de Golf van Mexico het hardst botsen met de koude luchtstromen uit Canada en de harde wind uit de Rocky Mountains.

Meestal valt het mee, hooguit wat schade aan het tuinhek door rondvliegend puin of hail damage aan de auto: tornado’s gaan vaak gepaard met hagelregens. Soms, als alle pech bij elkaar komt, is een tornado zo krachtig dat het een complete stad verwoest. Zoals Greensburg in Kansas (1.400 inwoners) in 2007 overkwam: 95 procent van de stad verdween in de wervelwind. Greensburg werd herbouwd en is inmiddels herrezen als één van de groenste steden van de VS. Zo doen ze dat in de Midwest: vallen, opstaan en weer doorgaan.

Wie woont in tornado alley weet dat tornado’s bij het leven horen. Zoals voor Kas Bogatay uit Marthasville, Missouri. Haar familie werd getroffen door de grote EF5-tornado in Joplin in 2011. Een kwart van de stad verdween, 158 mensen kwamen om. Een bezoek daarna aan Joplin was „een klap in mijn gezicht”, zegt Bogatay. Geen herinnering stond meer overeind. Er was een „een kaarsrechte, bijna perfecte lijn van vernietiging door de stad getrokken”.

Nu is het mei en dus is de angst voor een tornado altijd in haar gedachten, vertelt ze. „Als er veel wind is, maak ik me zorgen.”

Gemengde gevoelens

Als de lucht groen kleurt, weet je dat de tornado komt. Als de lucht pikzwart is als de nacht en de vogels stoppen met zingen, weet je dat de tornado er is. Een grijze kolom in de lucht, die naar beneden steeds zwarter wordt. Zwart van al het puin dat hij optilt.

Toen Kas Bogatay tijdens het kamperen aan de overkant van een meer ineens een tornado zag, stond ze aan de grond genageld. Het was „bijna surrealistisch zoiets krachtigs te zien”, vertelt ze. Toen ze na afloop naar de plek liep waar de tornado de grond had geraakt, zag ze een kale vlakte. Het gras was uit de grond gerukt.

Hoe tornado’s ontstaan: niemand die het precies weet. Waar en wanneer een tornado de grond zal raken: niemand die het kan voorspellen. Inwoners van het getroffen stadje Moore in Oklahoma hadden zestien minuten om een schuilplaats te zoeken.

Het is de laatste jaren wel verbeterd, vertelt Ann Raw uit Linwood, Kansas. Vier keer in haar leven had ze een close encounter met een tornado, de eerste keer was ze 7 jaar. Het verschil met vroeger: door betere techniek (zoals speciale tornado-apps) is de kans op slecht tornadoweer beter te voorspellen. Of dat vooruitgang is, Raw durft het niet te zeggen. „Meer tijd om na te denken en meer tijd om me zorgen te maken.”

Raws paarden zijn misschien nog wel de beste voorspeller. Als de wind opzet, bewegen ze zich richting het open veld: weg van alles dat op hen kan vallen. Tornado’s geven een vreemd, gemengd gevoel, legt Raw uit. Angst, gemengd met diep respect voor de natuur. „Als ik een tornado op afstand zie, kan ik niets doen dan er vol bewondering naar kijken.”

Met de betere techniek neemt het aantal tornadowaarschuwingen toe. Het zijn er soms zo veel zegt Raw, dat mensen er achteloos van worden. Gevaar wordt er al vroeg ingehamerd: kinderen leren al op school tijdens tornado drills hoe je tegen een tornado te beschermen. Handen boven je hoofd, hoofd tussen de knieën en wachten tot het voorbij is.

Vers water en een fluitje

Wie thuis is als de tornado komt, zoekt naar het laagste punt, zo ver mogelijk van de ramen. In de schuilkelder of, nog beter, in de stormkelder: een extra ruimte in de kelder met driedubbel dikke muren. Ann Raw vertelt dat ze haar honden heeft getraind om de keldertrappen af te lopen. Wie geen kelder heeft, kruipt onder de laagstgelegen trap of een matras. Als de tornado komt kan alles omvallen, ook de muren.

Kas Bogatay probeert altijd een zaklamp in de buurt te hebben. Ze heeft een weerradio, die afgaat bij tornadowaarschuwingen. Het Federaal Bureau voor Rampenbestrijding raadt aan een basic disaster supply kit in huis te halen om de eerste 72 uur na een ramp door te komen. Inhoud: vers water, eten in blik, een verbanddoos, een stofmasker, een mobiele telefoon met extra accu en een fluitje om onder het puin om hulp te kunnen vragen.

Waarom zou je niet verhuizen uit een gebied waar je elk jaar maandenlang op je hoede moet zijn? Weg uit de Midwest, dat zouden Kas Bogatay en Ann Raw nooit doen. Waar zouden ze naartoe moeten? „In het oosten zijn er orkanen, in het westen aardbevingen en bosbranden”, zegt Bogatay. „Het klinkt misschien gek, maar hier blijven stelt me gerust. We weten wat we van een tornado moeten verwachten.”

    • Stijn Bronzwaer