Een Praags grachtenhuis

De serie ‘Nauwe verwanten’ bespreekt architectuurontwerpen die op elkaar lijken, deze keer een superieure vorm van het Praagse kubisme.

Kubistisch gebouw in Praag. Foto H. Bunzinh

Bijna een maand geleden kwam het eerste geprinte gebouw een stap dichterbij. Toen tekenden onder meer de gemeente Amsterdam en DUS Architecten een intentie-overeenkomst om aan een kanaal in Amsterdam-Noord een grachtenhuis te bouwen van plastic onderdelen die door een supergrote 3D-printer laagje voor laagje worden gemaakt.

Nu staat de reuzenprinter, een torentje van een meter of vijf, op een grasveldje in Amsterdam-Noord testprints te maken. Op 8 juni hoopt DUS Architecten met het echte printen van het grachtenhuis te beginnen, maar zeker is dat nog niet helemaal. We zullen dus nog even moeten wachten op de antwoorden op vragen als: hoe krijg je een grachtenhuis van plastic elementen waterdicht? Of: is een ruimte die wordt begrensd door wanden, vloer en plafond van wit plastic wel prettig om in te verblijven? En de grootste vraag: welke voordelen heeft het bouwen met geprinte elementen eigenlijk?

Eén voordeel hebben de architecten van DUS al genoemd: printen biedt ongekende mogelijkhedenvoor versieringen. Dit is een van de dingen die ze willen laten zien met het grachtenhuis. De hele voorgevel van het huis krijgt hoekige uitstulpingen. In het bovenste stuk van de gevel worden die het grootst.

Een tweede voordeel is dat de geprinte ornamentiek deels tegemoet komt aan het bezwaar dat modernistische ontwerpers in de twintigste eeuw tegen versieringen hadden. Architecten als Le Corbusier zagen ornamenten als opgeplakte en dus overbodige toevoegingen aan de constructie. Maar in het geprinte grachtenhuis vormen ornamenten en gevelpanelen één onlosmakelijk geheel. Overbodig blijven de uitstulpingen in de gevel van het grachtenhuis nog steeds, maar opgeplakt zijn ze in ieder geval niet meer.

DUS Architecten presenteren het geprinte grachtenhuis als een ode aan de versierde architectuur van de Amsterdamse School van bijna een eeuw geleden. Maar de hoekige versieringen van hun huis lijken niet erg op de beelden van (bak)steen en het golvende metselwerk van Amsterdamse-Schoolgebouwen. De diamantachtige ornamenten van het eerste geprinte huis zijn nauwer verwant met die van de kubistische gebouwen die een eeuw geleden in Praag werden gebouwd (en in het Westen nauwelijks bekend zijn).

Nergens viel het kubisme, in 1909 uitgevonden door de Parijse schilders Pablo Picasso en Georges Braque, in vruchtbaardere bodem dan in Tsjechië. Niet alleen kende het Praag van een eeuw geleden vele kubistische schilders, onder wie – what’s in a name? – Bohumil Kubista, maar ook werden de beginselen van het kubisme heel snel en letterlijk toegepast in vormgeving en architectuur. Niet alleen meubels, vazen en behang, maar ook gebouwen kregen hoekige, spitse vormen.

Het mooiste kristallijnen gebouw in Praag is het appartementengebouw van Josef Chocol op een hoek van een straat uit 1914. Doordat het van onder tot boven is bedekt met schuine en spitse gepleisterde vlakken lijkt het uit één materiaal gemaakt. Uiteraard zitten achter het puntige pleisterwerk van Chocols appartementengebouw gewone muren van gemetselde stenen.

Dat zal straks bij het grachtenhuis niet het geval zijn: hier worden constructie en ornament één geheel. Modernistische puristen kunnen er daarom een superieure vorm van het Praagse kubisme in zien.