Ambitie Plasterk met fusies van overheden is al flink afgezwakt

Gemeenten moesten fors groter en er zouden vijf landsdelen komen. Maar minister Plasterk (PvdA) ontmoet veel weerstand.

En weer moest ‘fusieminister’ Plasterk (Binnenlandse Zaken, PvdA) in de verdediging. De Tweede Kamer debatteerde gisteren over zijn visie achter de plannen voor de bestuurlijke organisatie van Nederland, zoals de samenvoeging van de provincies Noord-Holland, Flevoland en Utrecht. Conclusie van de oppositie gisteren: die visie is er niet.

Partij na partij liet weten steeds minder van Plasterks plannen te begrijpen. D66: minister, u richt zich op de vorming van één superprovincie, maar in het regeerakkoord staat toch dat u er vijf wilt? CDA: schreef u nu laatst dat u Friesland niet zal dwingen te fuseren? SP: u wilt dat gemeenten taken als de jeugdzorg uitvoeren, omdat de gemeente zo dicht bij de burger staat? Waarom pleit u dan voor grotere fusiegemeenten, die ver van de burger afstaan?

De plannen van Plasterk wankelen. En de minister begon deze kabinetsperiode zo ambitieus, het regeerakkoord in de hand. Gemeenten moesten fors groter: alle met „in principe” 100.000 inwoners of meer. Als die gemeenten groter worden, komen de provincies in de knel. Dus die moeten ook groter. Het regeerakkoord spelde het uit: vijf landsdelen in 2025. Eerst moesten Utrecht, Noord-Holland en Flevoland samengaan. Deadline: begin 2015. Later zou onhandig zijn, aldus Plasterk, want er zijn in maart 2015 Provinciale Statenverkiezingen. Laten we voorkomen dat een Noord-Hollander in 2015 nog moet stemmen voor een provincie die weldra verdwijnt.

De kritiek, binnen en buiten de Kamer, was aanvankelijk even groot als Plasterks ambitie. Zijn plannen waren onhaalbaar en onwenselijk, aldus de tegenstanders. Nu, zeven maanden na het begin van Rutte-II, is het aanzien van de strijd veranderd. Ja, de tegenstanders zijn nog even fel. Maar Plasterk heeft zijn ambitie sterk afgezwakt – al dan niet onder druk van die tegenstand. In maart nam hij afstand van de 100.000+-gemeenten. Hij was verkeerd begrepen: het ging niet om het precieze inwonertal. Eind april stelde hij in een Kamerbrief de eerste provinciefusie met een jaar uit, want 2015 bleek onhaalbaar. Het plan voor vier andere landsdelen ondermijnde hij in diezelfde brief: Limburg, Noord-Brabant en Friesland hadden „weinig animo” om zich op te heffen, en het kabinet zou dat „respecteren”.

De vraag is wat die afzwakkingen betekenen voor de parlementaire steun. In de senaat was de steun voor de fusieprovincie al twijfelachtig: dit kabinet ontbeert er een meerderheid, en de oppositie is in dit geval fel. In de Tweede Kamer is die meerderheid er wel. Maar ook coalitiepartijen VVD en PvdA stelden zich gisteren voorzichtig op. PvdA-Kamerlid Fokke is vóór fusie van Noord-Holland, Utrecht en Flevoland. Maar voor ze instemt, wil ze de „zienswijze” van de drie wel „zeer serieus” nemen.