Wij moeten nog even wachten, maar in Cannes draait-ie al

Voor het eerst in 38 jaar speelt er weer een Nederlandse film in Cannes De internationale filmpers reageert overwegend positief op Borgman Een „plagerige puzzel” en „zwart-komische fabel”

Director Alex van Warmerdam arrives to attend a news conference for the film 'Borgman' during the 66th Cannes Film Festival in Cannes May 19, 2013. REUTERS/Yves Herman (FRANCE - Tags: ENTERTAINMENT) REUTERS

Filmrecensent

. Een minutenlange, staande ovatie tijdens de première van Borgman in het Palais des Festivals. De vakpers is overwegend positief over Borgman van regisseur Alex van Warmerdam. En de 140 flessen champagne op het feest na afloop zijn allemaal leeggedronken. Borgman is de eerste Nederlandse film in 38 jaar in de hoofdcompetitie van Cannes, de laatste keer was in 1975, met Mariken van Nieumeghen van regisseur Jos Stelling.

Komende zondag wordt bekend wie van de twintig films in de competitie de Gouden Palm wint. Maar voor de Nederlandse actrice Hadewych Minis zat zondag het stressvolste erop: de scène voor de kaptafel. Waar de mannen na een dag gekkenhuis – photocalls, persconferenties, interviews – snel in hun smoking schoten, begon voor haar operatie rode loper: de witte avondjurk met groen lederen bloemen van couturier Edwin Oudshoorn. Gehannes met make-up en haarlak en ritsjes bovenlangs of onderdoor, terwijl Minis dacht aan struikelpartijen of een borst die eruit glipt. Waarna de oorbellen van Cartier die ze op de rode loper mocht dragen, zoek bleken. „Gestolen misschien. Dat schijnt hier vaker te gebeuren.”

Eén dag Cannes heeft Minis „volledig gesloopt”; nu volgen nog meer interviews, ontmoetingen en een galadiner met de gebroeders Coen. De lange ovatie bij de première in theater Lumière maakte de meeste indruk. „Een beetje sprookjesachtig.” Hoeveel mensen passen in die zaal, tweeduizend? En dat Variety haar als Marina ‘excellent’ noemt, kan ook geen kwaad.

Borgman maakte zondag een zachte landing in Cannes. De Angelsaksische vakpers, Variety, Screen en The Hollywood Reporter, omarmen de ‘verontrustende, zwart-komische fabel’ (Screen) of ‘sluwe, ontregelende, soms hilarische thriller’ die ‘waarschijnlijk de meest gewaagde bijdrage is in deze editie van Cannes’ (Variety). Hoewel de finale als rommelig wordt ervaren – ‘de opzet is interessanter dan de ontknoping’ (Hollywood Reporter), maakt de ‘smakelijke galgenhumor’ van de ‘elegante, plagerige puzzel’ (Screen) dat meer dan goed. Deze drie bladen doen ertoe: dat is wat de dertigduizend filmprofessionals hier in Cannes bij hun ontbijt lezen.

Borgman begint als een zwerver en zijn trawanten uit hun ondergrondse holen in het bos worden verdreven. De zwerver, Camiel Borgman, belt aan bij een welvarend gezin met drie lieve kinderen, die in een steriele bungalow aan de rand van het bos wonen. Waarna hij ze in samenwerking met zijn volgelingen isoleert, tegen elkaar uitspeelt en ten slotte onder de voet loopt. Borgman valt op door zijn wrange humor en morbide beelden: zo dumpt men lijken met het hoofd in een emmer cement in een meer, waar ze op de bodem blijven staan als macabere potplanten.

Is Borgman de duivel of een wraakengel die ons voor ons geluk en rijkdom straft? Een ‘sekterecruteringsfilm met bovennatuurlijke ondertonen’, zoals Variety schrijft? Of ‘een eigenzinnige studie naar de onverbiddelijke greep van het kwaad’ (Hollywood Reporter)? Regisseur Alex van Warmerdam spreekt zich over dat soort zaken zelden uit; broer Marc, de producer, monkelt dat hij mensen in verwarring brengt met de theorie dat Borgman eigenlijk een engel Gods is die de kinderen komt redden van hun egoïstische, materialistische opvoeding.

Alex van Warmerdam vertelde zondag op de persconferentie dat zijn startpunt pornografisch schrijver Markies de Sade was. „Je geest is veel groter dan je denkt, vol kamers waar je nog nooit bent geweest.” En waar je maar beter kan wegblijven, want het kwaad zoals de charmante manipulator Borgman dat belichaamt, is ‘een vloeibaar, subtiel ding dat alledaags oogt, maar in die vorm niet minder gevaarlijk is dan het alternatief van vuur en zwavel’, zoals filmsite Twitch het formuleert.

Dat wil niet zeggen dat Borgman ook in de prijzen gaat vallen, al gooit de Vlaamse acteur Jan Bijvoet hoge ogen als satanische hoofdrolspeler Borgman. Hij herinnert aan het zijige charisma van tweevoudige Oscarwinnaar Christoph Waltz, volgens recenten. Borgman herinnert sommige recensenten aan de film Teorema, waarin een blonde engel een bourgeoisgezin uiteen rijt door verborgen driften aan de oppervlakte te brengen.

Wel menen sommige recensenten dat de veronderstelde strekking van de film – de platte Jan des Bouvrie-versie van geluk wordt vilein afgestraft – niet subtiel genoeg is gebracht: het Franse Le Figaro meent dat de film daardoor net tekortschiet, de humor, de effectieve esthetiek en het fraaie acteren van met name Bijvoet en Minis ten spijt. The Guardian heeft een soortgelijk bezwaar, al krijgt de film wel een voldoende: ‘er is dat frustrerende gevoel van de ideeën die net iets te dicht onder het oppervlakte borrelen’. Opvallend: Le Figaro lijkt te denken dat het een Vlaamse productie betreft. Misschien dat iemand het minister Bussemaker van Cultuur, zondag ook op de rode loper, nog even heeft uitgelegd: het is ook wegens de Belgische tax shelter voor film dat er zo veel Vlaamse acteurs in Borgman spelen. Anders dan Nederlandse acteurs kan je die van de belastingen aftrekken.

De film draait vanaf augustus in Nederland.