Nigeria ten aanval tegen Boko Haram

Nigeria heeft een grote operatie gelanceerd tegen Boko Haram. Eerdere acties haalden echter niets uit. De extremisten vluchtten de grens over.

Het is oorlog in het noordoosten van Nigeria – al mag dat officieel niet zo heten. Met 3.000 militairen, vliegtuigen en gevechtshelikopters valt het leger kampen van de islamitische terreurgroep Boko Haram aan. President Jonathan kondigde vorige week in drie deelstaten de noodtoestand af, wat het leger in staat stelt iedereen te arresteren en elk gebouw binnen te vallen. Volgens het leger zijn de afgelopen dagen 10 extremisten gedood en 185 opgepakt, maar dit is niet te verifiëren.

Er is vrees dat de grootschalige legerinzet een voorbode vormt voor meer burgerdoden. Eerdere operaties haalden niet de angel uit de opstand van Boko Haram, waarbij sinds 2009 4.000 doden vielen. De extremisten zijn nauwelijks te onderscheiden van burgers, die bij de minste verdenking worden gemarteld en vermoord. Het leger dumpt elke dag lichamen in mortuaria in Maiduguri, de hoofdstad van de deelstaat Borno waar de opstand begon. Het lijkt Boko Haram vooral nieuwe rekruten op te leveren.

Vorige maand kwamen zo’n tweehonderd mensen om in het stadje Baga bij het Tsjaadmeer. Na een veldslag tussen extremisten en militairen uit Nigeria, Tsjaad en Kameroen koelden die laatsten hun woede op burgers. Ooggetuigen vertelden journalisten hoe ze huizen van leem en riet in brand staken en vluchtende burgers doodschoten.

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Kerry riep het leger dit weekeinde op tot terughoudendheid. Hij sprak van „geloofwaardige beschuldigingen” dat veiligheidstroepen „ernstige mensenrechtenschendingen” begaan, die zorgen voor meer geweld en extremisme.

De legeroperatie volgt op de grootste aanval van Boko Haram sinds januari 2012. Een groep zwaarbewapende extremisten reed eerder deze maand in pantservoertuigen de noordwestelijke stad Bama binnen. Ze vielen een legerkazerne, een politiebureau en een regeringsgebouw aan. 55 mensen werden gedood, 105 gevangenen werden uit de gevangenis bevrijd. Het toont dat de terreurgroep meer slagkracht krijgt.

President Jonathan zegt dat delen van Borno waren „overgenomen” door de extremisten, dat ze „vreemde vlaggen hadden gehesen die de uitoefening van alternatieve soevereiniteit suggereerden”, en dat ze „geleidelijk de rest van het land in hun greep willen krijgen”. Dat laatste is onwaarschijnlijk, ook al zijn in Mali opgeleide strijders van Boko Haram onlangs met zware wapens teruggekeerd. Sinds de opstand begon is het geweld grotendeels beperkt gebleven tot het noorden.

Het leger heeft in het weekeinde kampen van Boko Haram in de droge bossen van Borno gebombardeerd. Het meldt chaos in de rangen van Boko Haram. Extremisten zouden en masse Nigeria uit vluchten. Als dit waar is, en dat is niet te verifiëren, is het voor de Nigerianen een Pyrrusoverwinning. Want in de buurlanden kan Boko Haram hergroeperen en nieuwe aanslagen beramen.

Dit gebeurde ook na een operatie tegen Boko Haram in 2009, dat toen nog een religieuze sekte was. Er vielen 800 doden, onder wie de charismatische sekteleider Mohammed Yusuf. Het leger dacht met Boko Haram te hebben afgerekend, maar veel aanhangers vluchtten naar de buurlanden, onder wie de tweede man van de sekte, Abubakar Shekau. Daar wist hij zijn aanhangers te hergroeperen en vormde Boko Haram om tot een terreurgroep, die de Nigeriaanse staat de oorlog verklaarde.

Kameroen, Tsjaad en Niger vrezen dat het geweld van Boko Haram de grens oversteekt. Ze kampen met dezelfde problemen die in Nigeria de opstand voeden: extreme armoede, werkloosheid en corruptie. Er zijn sterke aanwijzingen dat de terreurgroep strijders rekruteert en aanslagen beraamt in de buurlanden. Enkele prominente leden van Boko Haram zouden Kameroeners zijn.

Kameroen heeft vorig jaar de veiligheidscontroles in het islamitische noorden flink opgeschroefd. Het stuurde 600 militairen om de poreuze grens met Nigeria te bewaken, arresteerde vermeende extremisten en stelde koranscholen en moskeeën onder streng toezicht. Dit kon echter niet voorkomen dat Boko Haram in februari een Frans gezin ontvoerde in Noord-Kameroen.

Door het offensief raken de buurlanden steeds meer gedestabiliseerd. Functionarissen zeggen dat 2.000 mensen naar Niger zijn gevlucht, en nog meer zijn de grens met Kameroen overgestoken. De buurlanden hebben geprobeerd de grenzen te sluiten, maar dat is onbegonnen werk.