Een dodelijk wapen in hun schild

Onder hun vaaloranje schild dragen veelkleurige Aziatische lieveheersbeestjes een parasiet die dodelijk is voor Europese soorten. Mogelijk verklaart dit ‘biologische wapen’ de opmars van de agressieve exoot. Dat schreven Duitse onderzoekers uit Giessen vrijdag in het wetenschappelijke tijdschrift Science.

Het veelkleurig Aziatisch lieveheersbeestje (Harmonia axyridis, ook ‘Harmonia’ genoemd) is in het verleden in Europa en de Verenigde Staten ingezet als biologisch bestrijdingsmiddel tegen bladluizen en mijten. Inmiddels heeft de vraatzuchtige roofkever zich ook in de natuur gevestigd, waar hij inheemse soorten verdringt. De opkomst van Harmonia gaat vooral ten koste van het tweestippelige lieveheersbeestje (Adalia bipunctata).

Onder de microscoop zagen Duitse biologen dat de lichaamssappen van Harmonia krioelen van de sporen van een eencellige schimmel. Toen de onderzoekers deze sporen injecteerden bij honderd inheemse lieveheersbeestjes, waren alle kevers binnen twee weken dood.

Of en hoe de parasiet in het wild wordt overgedragen van Harmonia op lokale lieveheersbeestjessoorten is vooralsnog onduidelijk, maar de onderzoekers vermoeden dat lieveheersbeestjeslarven met de parasiet geïnfecteerd raken als ze Harmonia-larven of -eitjes opeten. Lieveheersbeestjes die in het lab Harmonia-eieren te eten krijgen, sterven ook. Het is bekend dat concurrerende lieveheersbeestjessoorten elkaars larven en eieren opeten.

Harmonia zelf is immuun voor de parasiet. De parasiet kan daarom beschouwd worden als een biologisch wapen, schrijven de onderzoekers, waarmee Harmonia de concurrentie uitschakelt. In een begeleidend commentaar vergelijkt emeritus hoogleraar entomologie Stuart Reynolds de Aziatische lieveheersbeestjes en hun parasieten met Europeanen die in de zestiende eeuw pokken en mazelen naar de Nieuwe Wereld brachten.

Dezelfde Duitse onderzoeksgroep toonde eerder aan dat het immuunsysteem van Harmonia robuuster is dan dat van Europese lieveheersbeestjes. Zo produceren ze een uniek molecuul, harmonine, dat veel verschillende ziekmakers doodt. Misschien maakt dit harmonine Harmonia resistent tegen de parasiet.

Lidwien Raak-Van den Berg, entomoloog bij de Wageningen UR, noemt de ontdekking een nieuw puzzelstuk in het Harmonia-vraagstuk. „Maar er zijn meer verklaringen voor het succes van Harmonia”, zegt zij aan de telefoon. „De larven van Harmonia zijn bijzonder agressief. Ze eten hun concurrenten sneller en vaker op dan andersom. Bovendien ontwaken ze sneller uit hun winterslaap en leggen ze meer eitjes dan veel Europese soorten.”