DNA hacken

Geen hoge kans op borstkanker, verlaagde kans op diabetes type 2. Excellent DNA, dat kon je zo zien. Een vriendin had spuug opgestuurd naar gentestbedrijf 23andme en nu neusden we op de site door haar profiel. Zij vond het geen probleem dat ik meekeek – al was dit wel érg intiem. Ik staarde hier naar haar afkomst, toekomst, wat ze met haar broers en zussen deelt, haar kinderen mee gaat geven.

Of ze daar niet zenuwachtig van werd, dat haar DNA nu bij een Amerikaans bedrijf lag? Nee, wat zou het?

Wie ook van plan is spuug of wangslijm in te leveren voor een commerciële test of leuk stamboomproject, moet toch nog even nadenken. Het gaat niet enkel om jouw privacy, maar ook om die van je familie.

Begin dit jaar publiceerde ex-hacker en bioloog Yaniv Erlich in Science een experiment waar genetici zenuwachtig van werden. Het was hem gelukt om DNA uit een grote anonieme Amerikaanse onderzoeksdatabank – de data is open source – te herleiden tot de donoren zelf. Heel simpel, via stamboomprojecten waar mensen vrijwillig hun DNA naartoe sturen.

Dat ging zo: veel stamboomprojecten kijken voor de mannelijke lijn naar het Y-chromosoom, dat van vader op zoon overerft. In dat stukje genetische code zitten typische patroontjes, die familieleden met elkaar delen. Allemaal online te vinden. Erlich legde DNA uit de anonieme databank naast die typische patroontjes. Zo kon hij achternamen achterhalen. Even googlen en klaar.

Tja, niet te vermijden, zegt DNA-deskundige Thirsa Kraaijenbrink van het Leidse lab voor forensisch DNA-onderzoek erover. „Wij slaan gegevens anoniem op, maar hoe voorkom je dat neef X z’n DNA ergens heen stuurt?”

Niet. En hoe meer genetische informatie online te vinden is – in de vorm van gentesten, stambomen of hele sequenties voor onderzoek – hoe urgenter dit wordt. Want met Erlichs hack kun je je biologische vader opsporen (is al gedaan). Gevoelige medische informatie vinden. Misdrijven oplossen. Er zijn genoeg stoere crimefighters die hier warm van worden. Je hoeft mensen niet eens te verplichten DNA af te geven, als ze het voor de lol delen.

Je kunt je DNA niet anoniem houden, als je familie dat niet ook doet. DNA is sowieso beperkt anoniem, alles wijst naar jou. Hou het gewoon bij je.

Carola Houtekamer schrijft elke week op deze plek over technologie