'Borgman' maakt indruk op filmfestival Cannes

Borgman is een studie naar het kwaad, daarover is de internationale pers het eens. Markies de Sade was het startpunt voor regisseur Alex van Warmerdam.

Cast members Sara Hjort Ditlevsen (L) and Hadewych Minis (R) pose on the red carpet as they arrive for the screening of the film "Borgman" in competition during the 66th Cannes Film Festival in Cannes May 19, 2013. REUTERS/Regis Duvignau (FRANCE - Tags: ENTERTAINMENT) REUTERS

De dag na de rode loper. Een minutenlange, staande ovatie tijdens de première in het Palais des Festivals. De vakpers is overwegend positief over Borgman, de eerste Nederlandse film in 38 jaar die mee strijdt om de Gouden Palm. De 140 flessen champagne van het feest op strandtent Vegaluna voor hotel Carlton zijn allemaal leeg – festivaldirecteur Thiery Frémaux kwam rond middennacht nog even drie kwartier schouderklopjes uitdelen.

De drukte in Cannes voor de première heeft hoofdrolspeelster Hadewijch Minis al „volledig gesloopt”. Nu volgen nog meer interviews, ontmoetingen, een galadiner met de gebroeders Coen. De lange ovatie bij de première in theater Lumière maakte de meeste indruk. „Een beetje sprookjesachtig. Hoeveel mensen passen in die zaal, tweeduizend?” En dat Variety haar als Marina ‘excellent’ noemt, kan ook geen kwaad.

Borgman maakte zondag een zachte landing in Cannes. De Angelsaksische vakpers, Variety, Screen en The Hollywood Reporter, omarmen de „verontrustende, zwartkomische fabel” (Screen) of „sluwe, ontregelende, soms hilarische thriller” die „waarschijnlijk meest gewaagde bijdrage is in deze editie van Cannes” (Variety). Hoewel de finale als rommelig wordt ervaren – „de opzet is interessanter dan de ontknoping” (Hollywood Reporter), maakt de „smakelijke galgenhumor” van de „elegante, plagerige puzzel” (Screen) dat meer dan goed. Deze drie bladen doen ertoe: dat is wat de dertigduizend filmprofessionals hier in Cannes ’s ochtends bij hun ontbijt lezen.

Borgman begint als een zwerver en zijn trawanten worden verdreven uit hun ondergrondse holen in het bos. De zwerver, Camiel Borgman, belt aan bij een welvarend gezin met drie lieve kinderen, die wonen in een steriele bungalow aan de rand van het bos. Waarna hij ze in samenwerking met zijn volgelingen isoleert, tegen elkaar uitspeelt en ten slotte onder de voet loopt. Borgman valt op door zijn wrange humor en morbide beelden: zo worden lijken gedumpt met het hoofd in een emmer cement in een meer, waar ze op de bodem blijven staan als macabere potplanten.

Is Borgman de duivel of een wraakengel die ons voor ons geluk en rijkdom straft? Of een „sekterecruteringsfilm met bovennatuurlijke ondertonen’, zoals Variety schrijft? Of „een eigenzinnige studie naar de onverbiddelijke greep van het kwaad” (Hollywood Reporter). Van Warmerdam spreekt zich over dat soort zaken zelden uit; broer Marc, de producent, monkelt dat Alex mensen in verwarring brengt met de theorie dat Borgman eigenlijk een engel is die de kinderen komt redden van hun egoïstische, materialistische opvoeding.

Alex van Warmerdam vertelde zondag op de persconferentie dat zijn startpunt Markies de Sade was. „Je geest is veel groter dan je denkt, vol kamers waar je nog nooit bent geweest.” En waar je maar beter kunt wegblijven, want het kwaad zoals Borgman dat belichaamt is „een vloeibaar, subtiel ding dat zich gemakkelijk aanpast en dat alledaags oogt, maar in die vorm niet minder gevaarlijk is dan het alternatief van vuur en zwavel”, zoals filmsite Twitch het formuleert.

Dat wil niet zeggen dat Borgman in de prijzen gaat vallen, al gooit de Vlaamse acteur Jan Bijvoet hoge ogen: het „best bewaarde geheim van België” (Alex van Warmerdam) is dat niet langer: vakbladen vergelijken hem vaak met de tweevoudige Oscarwinnaar Christoph Waltz.

Wel menen sommige recensenten dat de veronderstelde portee van Borgman – de platte Jan de Bouvrie-versie van geluk vilein afgestraft – niet subtiel genoeg is gebracht: de Franse Figaro meent dat de film daardoor net tekort schiet, de humor, de steriele, effectieve esthetiek en het fraaie acteren van met name Blijvoet en Minis ten spijt. The Guardian heeft een soortgelijk bezwaar, al krijgt de film daar een voldoende: „Er is dat frustrerende gevoel dat de ideeën die net iets te dicht onder het oppervlakte borrelen.”