Ik ben louter de huiseigenaar

Oud-zakenman Anjo Joldersma (1948) steekt zo’n 2 miljoen euro in het nieuwe Mondriaanmuseum in Winterswijk. Hij had anoniem willen blijven, maar in een dorp blijft niets geheim.

Boven Jacobskarke met boom (1898/99) van Mondriaan, links de kerk in Winterswijk anno 2013

Hoe kwam u op het idee om geld te steken in het Mondriaanmuseum?

„De burgemeester kwam bij me op bezoek en vroeg of ik wilde meedenken over een sponsorplan. Ik zei: ‘Ik heb een veel beter idee. Ik koop de villa waar de familie Mondriaan heeft gewoond, dat wordt mijn bijdrage.’

„Ik wilde namelijk continuïteit: in tijden van crisis zijn sponsorbijdragen van bedrijven vaak onzeker. Vallen die geldstromen weg, dan kan het project instorten. Nu is er in elk geval een pand. En mislukt het project toch, dan heb ik in elk geval nog die villa die ik kan verkopen.”

U wilde als mecenas anoniem blijven. Waarom?

„Ik was bang dat het museum anders bekend zou worden als het Anjo Joldersma-museum. Terwijl ik maar een kleine schakel ben in een project waar velen hun schouders onder hebben gezet. Het is waar dat het plan niet gerealiseerd had kunnen worden zonder mijn donatie, maar zonder plannen van anderen was dat geld ook niet nodig geweest. Maar ja, in een dorp houd je niets geheim.”

Wat wordt uw rol in het museum?

„Ik heb alleen het vastgoed gefinancierd. Ik ben louter de huiseigenaar. Behalve de witte villa waar Mondriaan van 1880 tot 1892 met zijn ouders woonde, heb ik ook de belendende antiekwinkel en galerie gekocht. De galerie is gesloopt en daarvoor is een nieuw pand neergezet, dat zal fungeren als tentoonstellingsruimte. Dat was de voorwaarde van de eigenaar van de villa: die wilde het pand alleen verkopen als het museum zou worden. Ik mocht het dus niet kopen en er zelf gaan wonen, bijvoorbeeld.

„Ik op mijn beurt heb als voorwaarde gesteld dat er een professionele organisatie zou komen die het museum exploiteert. Want van een museum runnen heb ik geen verstand. Daaruit is de Stichting Villa Mondriaan ontstaan, met in het bestuur onder anderen Wim van Krimpen, de oud-directeur van het Gemeentemuseum in Den Haag.”

Het Gemeentemuseum in Den Haag heeft met bijna driehonderd werken de grootste collectie Mondriaans ter wereld. Amersfoort heeft het geboortehuis van Mondriaan ingericht als museum. Wordt een Mondriaanmuseum in Winterswijk niet een beetje veel van het goede?

„In het Gemeentemuseum vormen de werken van Mondriaan maar een deel van de collectie en in Amersfoort hangen naast enkele vroege, figuratieve schilderijen van Mondriaan abstracte werken van andere kunstenaars. Het museum in Winterswijk moet meer een belevingshuis worden, waarin aandacht is voor Mondriaans leven en de rol die bijvoorbeeld zijn oom Frits, die tekenleraar was en regelmatig naar Winterswijk kwam om te tekenen, heeft gespeeld. Daarnaast wordt er elk jaar een nieuwe expositie ingericht met ander werk van Mondriaan.”

Is het wel de taak van particulieren om een museum voor een belangrijke kunstenaar als Mondriaan op te zetten? Of zou de overheid dat moeten doen?

„De overheidsbezuinigingen op kunst en cultuur zijn een verschraling. Maar ook een uitdaging. De sector heeft lang automatisch geleefd op subsidies. Daardoor waren sponsors altijd gericht op andere zaken, vooral sport. Ik vind het een goede zaak dat geldschieters hun blik nu richten op andere doelen en noden. Al moet het niet zo zijn dat de overheid verwacht dat sponsors subsidies overnemen, want dan wordt het een verkapte vorm van belastingheffing.”

Is er een mecenas die u tot voorbeeld is geweest?

„Ik ben bestuurslid van Huis Bergh in ’s-Heerenberg, een kasteel uit de 13de eeuw. In 1912 kwam het in handen van de Twentse textielbaron Herman van Heek, die een enorme collectie middeleeuwse kunst in het kasteel bijeen heeft gebracht. Henk van Os, de oud-directeur van het Rijksmuseum, treedt op als adviseur bij die collectie en richt regelmatig exposities in. Dat sprak me wel aan.”

Bent u kunstkenner of verzamelaar?

„Nee. Mijn enige motief om het Mondriaanproject te steunen, is om de Achterhoek levend te houden. De overheid heeft de neiging om alle cultuur en bedrijvigheid te concentreren in de grotere kernen in de provincie. Daardoor dreigt de regio Winterswijk grijs te worden. Met alleen maar de prachtige natuur hier houd je de streek niet in leven. De hoop is dat een mooi museum nieuwe bloei brengt.”

Houdt u van het werk van Mondriaan?

„Ik kende Mondriaan alleen van de gekleurde vlakken, maar toen ik bij het museum betrokken raakte, kreeg ik wel meer affiniteit met zijn werk. Ik vind het fascinerend om te zien hoe hij tot de kern van de abstractie is gekomen, hoe zijn figuratieve werk steeds meer veranderde in strepen en vlakken. Maar om zijn latere werk mooi te vinden, moet je wel die ontwikkeling bestudeerd hebben.”

Hoopt u dat andere vermogenden uw voorbeeld volgen?

„Ik ben geen missionaris. Het is niet mijn doel anderen op een idee te brengen. Maar het zou wel leuk zijn.”

Villa Mondriaan, Zonnebrink 4, Winterswijk. 0543 515400. www.villamondriaan.nl. Open: di t/m zo 11-17u (let op: het museum is in de wintermaanden gesloten).