Gratis geld van de Belastingdienst

Fraude met toeslagen is kinderlijk eenvoudig. ‘Hussein’ uit Deventer incasseerde zes ton, voor hemzelf en voor anderen. Staatssecretaris Weekers beloofde deze week orde op zaken te stellen. Hussein blijkt niet ‘geplukt’ te worden en zijn ‘klanten’ zijn niet vervolgd.

‘Ik wil graag in mijn verklaring opgenomen hebben dat de Belastingdienst eigenlijk hier zou moeten zitten voor verhoor, omdat de Belastingdienst de poort wagenwijd openzet, en dat je aanvragen kunt indienen met namen van kinderen die niet eens bestaan. En dan geld krijgt zonder enige controle van de kant van de Belastingdienst.”

In het cellencomplex van de politie in Groningen is verdachte Joost op 21 november 2011 graag eerlijk tegenover de rechercheurs van de fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD). Zijn boodschap: fraude is niet goed, maar gelegenheid maakt de dief.

Joost (28) is aangehouden op verdenking dat hij zijn Turkse kennis met de bijnaam Hussein (34) uit Deventer geholpen heeft bij grootschalige fraude met kinderopvangtoeslagen en voorlopige teruggaven inkomstenbelastingen. Joost kent Hussein uit het casino. Maar aan fraude heeft hij nooit meegewerkt, zegt Joost. Hij studeert rechten en gaf Hussein wel eens advies, bijvoorbeeld over de strafmaat voor de fraude die hij pleegde.

Begin 2010 kwamen bij de Belastingdienst de eerste signalen binnen dat er iets niet in de haak was. Ruim drie jaar later, op 8 april 2013, werd Hussein door de rechtbank Zwolle veroordeeld voor valsheid in geschrifte en oplichting. Het is de meest recente veroordeling voor wat - dankzij de Bulgaren - inmiddels bekend staat als systeemfraude. Het onderzoek-Hussein, waarvan deze krant het dossier heeft, is één van de 280 gevallen van systeemfraude die staatssecretaris Frans Weekers (VVD, Financiën) onlangs meldde aan de Tweede Kamer.

Het dossier van het ‘onderzoek-Hussein’ schetst voor het eerst in detail hoe eenvoudig de Belastingdienst opgelicht kan worden. Het dossier onthult ook dat de Belastingdienst informatie in huis heeft om de fraude te voorkomen, maar die niet gebruikt. Dat gebeurt ook niet nadat Weekers op 14 oktober 2010 verantwoordelijk wordt voor de Belastingdienst.

Hussein dient tussen 2009 en eind 2011 zo’n 200 valse aanvragen in voor hemzelf en honderd ‘klanten’ uit Deventer en omgeving. Tot de klanten behoren vooral Turken, Surinamers en Antillianen. Het is mond-tot-mondreclame. In Deventer gaat al snel het gerucht dat in een Turks koffiehuis aan het Noorderplein iemand met een laptop je aan gratis geld van de Belastingdienst kan helpen.

In twee jaar probeert Hussein met valse gegevens bijna 2 miljoen euro aan toeslagen kinderopvang en voorlopige teruggaven inkomstenbelasting te innen. Het FIOD-onderzoek richt zich overigens uitsluitend op het jaar 2010 waarin Hussein 974.117 euro aanvraagt. Daarvan betaalt de fiscus 495.435 euro uit. Van dat geld steekt Hussein twee ton in zijn zak.

Het begint eind 2009. Hussein heeft als croupier tien maanden aan boord van een cruiseschip gewerkt, is verslaafd aan gokken en zit in geldnood. De snelste manier om aan geld te komen, is het invullen van een voorlopige teruggave inkomstenbelasting over 2009.

Hij verzint dat hij in loondienst werkt bij Ufuk, een shoarmazaak in Deventer, en een jaarsalaris heeft van 68.000 euro. Hij verzint ook dat hij een eigen huis heeft met een WOZ-waarde van 326.000 euro. Hij voert 50.350 euro aan aftrekposten op: ziektekosten, weekenduitgaven ernstig gehandicapten, scholingsuitgaven en giften. Hussein krijgt binnen acht weken 5.268 euro op zijn bankrekening.

De Belastingdienst betaalt uit, hoewel de dienst kan weten dat de opgave van Hussein niet klopt. Het eigen ‘fibase’-systeem bevat namelijk voor elke belastingplichtige de gegevens over het fiscale loon, de ingehouden loonbelasting en premie volksverzekeringen alsmede de naam van de werkgever. In fibase staat dat Hussein in 2009 slechts een inkomen heeft van 7.379 euro en dat hij niet in loondienst is bij Ufuk. Maar fibase wordt niet geraadpleegd.

Hussein gaat met de 5.268 euro naar Holland Casino Enschede. Een paar jongens uit Deventer vragen hem hoe hij aan zoveel geld komt. Hussein, in zijn verhoor: „En toen heb ik die jongen in vertrouwen verteld hoe ik dat geld had gekregen en hoe ik de aanvraag had gedaan. Die jongen vroeg toen of ik ook voor hem een aanvraag wilde indienen bij de Belastingdienst, zodat hij ook geld zou krijgen. Zo begon het dus. (…) Maar die blaagjes, je weet hoe dat werkt, gokten ook en toen hun geld op was, wilden ze dat ik een nieuwe aanvraag voor hen indiende. Zo is het gaan rollen.”

Binnen een paar maanden vraagt Hussein op naam van tientallen anderen met vervalste gegevens voorlopige teruggaven aan. Zij hebben opeens banen bij Ziggo, Trendhopper of Akzo, verdienen 80.000 euro per jaar en hebben allemaal stapels aftrekkosten. Het fibase-systeem blijft ongebruikt en elke 15e van de maand, de betaaldag van de Belastingdienst, stroomt het geld binnen in Deventer. Hussein claimt een kwart van het geld dat hij aanvraagt voor anderen.

Hij krijgt ook DigiD-codes en vult op de formulieren voor belastingteruggave van klanten de bankrekeningen van zijn moeder en zijn vriendin in. De Belastingdienst betaalt wederom, ook al beschikt de dienst over een centraal rekeningnummerbestand (‘Vastgiro’) met 35,4 miljoen rekeningnummers van belastingplichtigen. Daarmee zou duidelijk moeten zijn dat de betalingen aan verschillende aanvragers naar het zelfde rekeningnummer gaan.

Zo groeit de fraude. De FIOD denkt in het begin van het onderzoek van doen te hebben met een criminele organisatie die geholpen wordt door een ‘mol’ bij de Belastingdienst. Gaandeweg wordt duidelijk dat de fraude het werk is van een eenling die zijn middelbare school niet heeft afgemaakt en die zonder enige hulp elke maand tienduizenden euro’s ‘pint’ bij de Belastingdienst.

Het FIOD-dossier biedt nog een inzicht. De fraude had voorkomen kunnen worden op basis van de registratie van de internetadressen (unieke IP-adressen) van waaruit de aanvragen worden verstuurd.

Vanaf januari 2010 vraagt Hussein vanaf zijn internetadres voorlopige teruggaven en toeslagen aan voor zichzelf en anderen. Twee maanden later wordt een poging van Hussein, om voor zichzelf nog een tweede voorlopige teruggave over 2009 te krijgen, automatisch geblokkeerd. Dat is voor de Belastingdienst geen belemmering om geld te blijven overmaken naar andere aanvragers die hetzelfde internetadres gebruiken. Op 20 april 2010 ontvangt ‘klant’ Mithat nog onterecht 6.381 euro aan voorlopige teruggave en 9.286 euro aan kinderopvangtoeslag.

Tegen die tijd verkast Hussein met zijn laptop naar een ander internetadres. Hoewel de Belastingdienst al aanwijzingen heeft over malversaties, hervat de dienst meteen de betalingen aan Hussein en zijn klanten. Op 19 september 2010 int hij op eigen naam 15.844 euro kinderopvangtoeslag. Een dag later wordt een aanvraag voor een van zijn klanten automatisch geblokkeerd wegens onregelmatigheden. Tientallen andere aanvragers, via hetzelfde internetadres, krijgen daarna gewoon betaald. Zo ontvangt ‘klant’ Aysel op 4 november 2010 nog 18.237 euro voor verzonnen kinderopvangkosten voor niet bestaande kinderen.

Het zijn de problemen met de voorlopige teruggave inkomstenbelasting die Hussein op het idee brengen om over te stappen naar kinderopvangtoeslagen, verklaart hij tegen de FIOD.

Hussein: „Ik ging dus experimenteren. Daarom heb ik een aanvraag kinderopvangtoeslag voor mijzelf ingediend. Tot mijn stomme verbazing werd deze ook uitbetaald, terwijl de gegevens die ik had ingevuld niet klopten. Ik heb gewoon kinderen van iemand anders ingevuld. Ik had geen kinderen.”

Het zou een kleine moeite voor de Belastingdienst zijn geweest om te ontdekken dat Hussein geen kinderen heeft. Maar ook het eigen BVR-systeem (Beheer Van Relaties) wordt niet geraadpleegd. Dat systeem is gekoppeld aan de gemeentelijke basisadministratie en daarin staan Husseins vader, moeder en partner, maar geen kinderen. Dat ziet de FIOD, die het BVR-systeem later wél raadpleegt. En wat voor Hussein geldt, geldt voor alle aanvragers van kinderopvangtoeslag: het BVR-systeem wordt niet bekeken bij aanvragen.

Hussein krijgt in april dit jaar anderhalve maand cel en een werkstraf van 240 uur. Hij verduisterde alleen al in 2010 een bedrag van 200.000 euro. Daarvan hoeft hij slechts de 21.112 euro, die hij op eigen naam heeft aangevraagd, terug te betalen aan de Belastingdienst. De overige 179.000 euro is hem door de Belastingdienst of het Openbaar Ministerie (‘pluk-ze wet’) niet als wederrechtelijk voordeel afgenomen.

Dat kan ook niet zomaar, zegt zijn advocaat Jan Vlug: „De Algemene wet inzake rijksbelastingen (art. 74) bepaalt dat ontneming van wederrechtelijk voordeel niet kan voor belastingdelicten, ook al wordt iemand voor oplichting of valsheid in geschrift veroordeeld.”

Dat geldt voor de fraude met voorlopige teruggave inkomstenbelasting. Toeslagfraude daarentegen is geen fiscaal delict. Maar ook de onterecht geïnde toeslagen zijn hem niet afgenomen.

Voor het terugbetalen van de 179.000 euro, die Hussein in zijn zak stak, draaien de belastingplichtigen op namens wie hij de valse aanvragen deed. Zoals Mustafa, die 21.126 euro incasseerde. Hij kocht van het geld kleren, ging stappen en loste schulden af. Mustafa heeft een terugbetalingsregeling: 37 euro per maand. Dat gaat 47 jaar en 8 maanden duren, zonder rente. Tegen die tijd is hij 70 jaar. Mustafa en de andere ‘klanten’ van Hussein worden, op een enkeling na, niet strafrechtelijk vervolgd en hoeven geen boete te betalen.

Voor zover bekend is in andere, vergelijkbare systeemfraudes ook niet ‘geplukt’. Een woordvoerster zegt namens Weekers en minister Opstelten (Justitie, VVD): „Er bestaat een breed instrumentarium aan mogelijkheden om ten onrechte uitbetaalde gelden terug te halen, zowel bestuurs-, als straf- en zelfs civielrechtelijk. Welk instrument wordt ingezet, zal in overleg tussen OM en Belastingdienst worden besloten.”

Matthias Borgers, hoogleraar strafprocesrecht aan de VU, noemt het „opmerkelijk” dat het OM kennelijk geen ontnemingszaak is gestart. Borgers: „Je zou dat artikel 74 moeten schrappen, de fiscale wetgeving beter moeten toesnijden op zulke complexe fraudezaken en de mogelijkheden van civiele procedures van de Staat tegen de bendes moeten onderzoeken.”

Weekers presenteerde tot nu toe geen maatregel om de wet op dit punt te wijzigen. In het Kamerdebat afgelopen week zegt hij wel: „Cruciaal is dat fraude en criminaliteit niet mogen lonen.”

CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt vindt het onbegrijpelijk dat de organisatoren van zulke „brutale fraudes” financieel niet geplukt worden: „Dit zit niet in de maatregelen die de staatssecretaris tot nu toe wil treffen. Het versterkt ons idee dat de individuele fraudezaken onvoldoende bestudeerd zijn”.

Tijdens de rechtszaak tegen Hussein, vorige maand, uit advocaat Jan Vlug zijn verbijstering over het gemak waarmee de Belastingdienst geld heeft uitgedeeld. „Het was duidelijk dat de rechtbank ook vond dat de la van de kassa openstond. De ergernis was gigantisch.”

Het was kinderlijk eenvoudig, concludeert Vlug. „Je noemt je Pietje Puk en vraagt op naam van Klaas Vaak kinderopvangtoeslag aan voor niet bestaande kinderen. De Belastingdienst betaalt het uit op jouw bankrekening, of op die van Jan Jansen als je wilt. En het mooiste is: morgen kun je met andere gegevens wéér 10.000 euro krijgen. Dit is jarenlang zo doorgegaan. Binnen de Belastingdienst wisten ze het, de misbruikers wisten het, alleen de staatssecretaris wist het niet, zei hij.”

Reacties naar onderzoek@nrc.nl