Geheugenwisser faalt bij PTSS, waardoor akelige herinnering blijft

A US soldier of the Combined Team Nangarhar of the CT Bastogne, 1st Brigade Combat Team, 101st Airborne Division (Air Assault) holds the US flag after a reenlistment ceremony at Forward Operating Base, Finley Shields in Jalalabad in Nangarhar province on April 6, 2013. An estimated 100,000 foreign troops have been fighting the Taliban for the past 11 years and are due to leave Afghanistan by December 31, 2014 to be replaced by a smaller contingent to train and advise their local counterparts. AFP PHOTO/ Manjunath KIRAN AFP

Bij mensen met het post-traumatisch stresssyndroom (PTSS) blijft de herinnering aan een schokkende ervaring vaak levendig aanwezig. Dit gaat samen, stelden onderzoekers uit New York vast, met een tekort aan de neurotransmitter anandamide, een lichaamseigen cannabisachtige stof. Anandamide bindt, om zijn kalmerende signalen door te geven, in de hersenen aan de cannabinoïde-1-receptor. Van die CB1-receptor hebben PTSS-patiënten er juist abnormaal veel in hun hersenen (Molecular Psychiatry, online 14 mei).

Het is bekend dat anandamide een centrale rol speelt bij het wissen van onaangename herinneringen. De ontdekking van het anandamidetekort maakt duidelijk waarom PTSS-patiënten vaak baat hebben bij cannabis. De werkzame stof THC in cannabis bindt aan de CB1-receptoren en neemt dan – tijdelijk – de rol van anandamide over.

Officiële geneesmiddelen tegen PTSS zijn er niet. Vaak krijgen patiënten antidepressiva of angstdempende medicijnen, maar het effect daarvan is niet overtuigend. De onderzoekers verwachten meer heil van middelen die het anandamidegehalte herstellen.

Anandamide en de cannabinoïdereceptoren CB1 en -2 zijn zo’n 20 jaar geleden ontdekt bij onderzoek naar de uitwerking van cannabis op de hersenen. De lichaamseigen cannabisachtige stoffen beïnvloeden geheugenopslag, eetlust, stemmingsstoornissen en het verdragen van pijn. Experimenten bij muizen wezen onder andere uit dat anandamide angsten vermindert en ook helpt onaangename herinneringen uit het geheugen te wissen.

PTSS kan ontstaan na doorgemaakte oorlogsverschrikkingen, seksueel misbruik, geweldsmisdrijven, ongelukken en natuurrampen. Het komt veel voor. Zo heeft ongeveer eenvijfde van de Amerikaanse oorlogsveteranen er last van.

De onderzoekers maakten PET-scans van de hersenen van 25 PTSS-patiënten. Daarnaast van mensen die weliswaar traumatische gebeurtenissen hadden meegemaakt, maar daar geen PTSS aan hadden overgehouden en van mensen zonder traumatische ervaring. De concentratie anandamide bij de PTSS-patiënten was minder dan de helft van die in beide andere groepen. Het aantal CB1-receptoren was 15 tot 20 procent hoger. Die toename is een normale fysiologische reactie: door extra receptoren aan te maken probeert het lichaam deze schaarse neurotransmitter zo goed mogelijk te benutten. Huup Dassen