Suu Kyi maakt generaals Birma het hof

Sommigen prijzen haar moed, anderen zien met lede ogen hoe Aung San Suu Kyi, lang het morele kompas van het land, nu als politicus opereeert.

De Birmese oppositieleider Aung San Suu Kyi tijdens een campagnebijeenkomst vorig jaar voor tussentijdse verkiezingen. Haar partij boekte een grote zege. Foto AP

Bij de kopermijn van Letpadaung, waar graafmachines en bulldozers zo groot als huizen uit de heuvel happen tot er geen heuvel meer is, wordt het probleem van Aung San Suu Kyi zichtbaar.

Op gehoorsafstand van het gegraaf wonen Thwe Thwe Win (30) en Aye Aye Nat (31), beiden activisten tegen de mijn. „Het enige wat wij willen is een redelijke compensatie voor het land dat 26 dorpen moeten afstaan”, zeggen ze in hun voorkamer. „Ook willen wij dat de bedrijven die hier werken zich houden aan internationaal geldende milieu- en arbeidsregels. Wij willen uiteindelijk alleen maar delen in de opbrengsten van ons eigen land. Zolang dat niet gebeurt, kunnen wij niet accepteren dat de mijnbouw doorgaat”, zegt Thwe Thwe Win.

Ondanks geweld van de ordepolitie en zelfs arrestaties blijven de vrouwen, die de geuzennaam Iron Ladies hebben gekregen, doorgaan. Net als hun grote voorbeeld Daw Suu, tante Suu die in hun huis in veelvoud aan de muur hangt.

Toch zijn de twee teleurgesteld in Suu Kyi. In maart bezocht ze de kopermijn om uitleg te geven over het parlementaire onderzoek, dat zij leidde over de mijn. Aung San Suu Kyi en haar commissie kwamen tot de conclusie dat het project door kon gaan, ondanks de bezwaren van de lokale bevolking. Ook bagatelliseerden zij de mate waarin de oproerpolitie geweld had gebruikt in het neerslaan van de demonstraties. „Wij houden nog steeds van Daw Suu. In het nieuwe democratische proces kan zij niet zo maar in haar eentje besluiten nemen”, zegt Aye Aye Nat.

Maandag ontmoet de Birmese president Thein Sein Barack Obama in het Witte Huis. Het is voor het eerst in ruim veertig jaar dat een Birmees staatshoofd welkom is in Washington. Toch zal de toekomst van Birma bepaald worden door een andere verhouding: die tussen Aung San Suu Kyi en de generaals.

In 2015 gaat Birma naar de stembus. Gezien de niet-aflatende aanwezigheid van foto’s en posters van Aung San Suu Kyi en haar verpletterende overwinning bij tussentijdse verkiezingen vorig jaar kan het haast niet anders of haar Nationale Liga voor Democratie (NLD) zal ook bij de verkiezingen in 2015 een overwinning boeken. Wat echt spannend wordt, is wat daarna gebeurt. Aung San Suu Kyi zal, gesteund door een vers mandaat, een verstandhouding moeten vinden met de militairen, die wellicht bereid zijn de uitslag te eerbiedigen, maar die hun aanzienlijke macht en zakenbelangen veilig willen stellen.

In zijn zitkamer wrijft Win Tin (83), medeoprichter van de NLD, over zijn kin. Negentien jaar zat de oud-journalist onder het militaire regime in de gevangenis. Nu woont hij in een bescheiden huis in Rangoon. In de boekenkast staat een beduimeld exemplaar van George Orwell’s 1984. Win Tin is nog steeds een vertrouweling van Suu Kyi, maar durft haar openlijk te bekritiseren. „Birma is een spiegelpaleis. Veranderingen vinden plaats, maar ook weer niet. Er is iets meer vrijheid, maar die is teweeg gebracht door het militaire regime zelf, onder druk van de internationale sancties. Door zelf vrijheid te gunnen, controleren ze het proces en blijven ze machtig. Dat zal niet veranderen. Daarom zal Aung San Suu Kyi nooit president van Birma worden.” In het gunstigste geval kan zij volgens hem vicepresident worden. Volgens de huidige grondwet kan ze niet eens president worden, zegt de oud-journalist. De grondwet verbiedt iemand het hoogste ambt te bekleden als familieleden een niet-Birmees paspoort hebben. Aung San Suu Kyi’s kinderen hebben de Britse nationaliteit. Om die regels te wijzigen is steun van de militairen nodig.

De vertrouweling van ‘The Lady’ ziet hoe zij nu probeert een modus operandi te vinden om militairen te overtuigen dat zij hen niet buiten spel zal plaatsen. Daw Suu verscheen in maart samen met de generaals op een militaire parade. Zelf verklaarde zij dat zij als generaalsdochter de krijgsmacht een warm hart toedraagt. „En in haar handelen zie je dat zij de militairen tegemoet komt in de hoop eerlijke verkiezingen veilig te stellen, ook al gaat dat ten kosten van haar eigen populariteit. Ze sprak zich niet uit tegen de Letpadaung-kopermijn. Ze houdt zich op de vlakte over grotere autonomie van etnische minderheden. Dat is nu te gevoelig en kan het proces in gevaar brengen” , zegt Win Tin.

Alles is ondergeschikt aan het proces, zelfs haar eigen populariteit. Dat lijkt de weg die Aung San Suu Kyi gekozen heeft. Volgens U Tin Oo (86) is dat de juiste keuze. Hij is samen met Daw Suu en Win Tin de derde oprichter van de NLD. Anders dan Win Tin woont U Tin Oo in een statige villa in een deftige buitenwijk van Rangoon, een overblijfsel van zijn tijd als generaal in het regime van dictator Ne Win, voordat hij overliep. U Tin Oo wijst vooral op de verantwoordelijkheid die Suu Kyi genomen heeft door in 2012 mee te doen aan tussentijdse verkiezingen. „Ze bewees zichzelf als pragmaticus”, zegt U Tin Oo.

In plaats van morele appels vanaf de zijlijn besloot ‘The Lady’ verantwoordelijkheid op zich te nemen. „Dat was niet makkelijk. Door zitting te nemen in het parlement erkende ze het regime, de mannen die haar gevangen hielden, als de rechtmatige heerser in aanloop naar de verkiezingen. Het is een vorm van collaboratie, maar wel voor een hoger doel”, zegt de oud-generaal. Hij meent dat zonder deelname aan het parlement en de belofte constructief samen te werken met de semi-burgerregering er lang niet zo veel vooruitgang zou zijn geboekt. Dan springt hij op, stapt in een zwarte auto en rijdt weg. U Tin Oo: „Sorry. The Lady laat je niet wachten.”