Oxfam is te Westers en onaangepast

Oxfam heeft veel kritiek op de Wereldbank en het IMF maar is zelf een Westers bolwerk. Dat moet beter, vindt Frank van der Linde.

Illustratie Angel Boligan

Over de verschuiving van de machtsverhoudingen in de wereld is al genoeg geschreven. Misschien wel de duidelijkste indicator voor de veranderde machtsverhoudingen is het feit dat we voor de financiering van onze [Westerse] staatsschulden afhankelijk zijn geworden van de voormalige ontwikkelingslanden zoals China en Angola. Hopelijk willen ze dat nog een tijdje blijven doen, want zonder deze financiering storten onze economieën in.

Ondanks de veranderende machtsverhoudingen in de wereld zijn internationale instanties als de veiligheidsraad, het IMF en de Wereldbank Westerse bolwerken gebleven. Jarenlang wordt er al aangedrongen op veranderingen, veelal ook door internationale maatschappelijke organisaties, zoals Greenpeace, Amnesty, ActionAid en Oxfam, maar vooralsnog krijgen nieuwe grootmachten als India, Zuid Afrika en Brazilië geen permanente zetel in de veiligheidsraad. Tevens zijn Europa en de VS nog steeds niet bereid om de absurde informele regel op te geven dat per definitie de president van de Wereldbank een Amerikaan is en die van het IMF een Europeaan.

De opkomende landen (de zogehete BRICS-landen) nemen daar geen genoegen mee en hebben aangekondigd zelf een ‘Wereldbank’ op te richten. Het is een zielig gezicht om het Westen te zien worstelen met de nieuwe machtsverhoudingen in de wereld. Ze zouden blij moeten zijn met de opkomst van deze landen, omdat ze dat beoogden met het IMF en de Wereldbank.

Nog absurder is dat Oxfam, een van de grootste internationale maatschappelijke organisaties die het IMF en de Wereldbank regelmatig oproept tot hervorming, zelf een Westers bolwerk is. Het hoogste bestuursorgaan van Oxfam is de board of trustees, die bestaat uit de voorzitters en algemeen directeuren van de nationale organisaties. Veertien van de 17 nationale organisaties die gezamenlijk de Oxfamfamilie vormen, waaronder Oxfam Novib, zijn Westers en slechts drie zijn niet-Westers (daarbij reken ik Oxfam Japan tot het Westen en Oxfam Hongkong bij de niet-Westerse landen). De board of trustees wordt aangevuld met een onafhankelijke voorzitter, tot voor kort de Nieuw Zeelander Keith Johnston. In maart is hij vervangen door de Indier Nitin Desai en dat is zeker een stap in de goede richting.

Oxfam schermt met de Oegandese director van Oxfam International, Winnie Byanyima, tegen aantijgingen dat ze eigenlijk nog een erg westerse organisatie zijn maar de bredere discussie over het karakter van Oxfam wordt daarmee vermeden.

Oxfam is in veel meer landen actief dan waar de formele nationale organisaties gevestigd zijn. Onder andere in Vietnam, Pakistan, Bangladesh, Nigeria, Indonesië, Tanzania, Zuid Afrika, Rwanda en Palestina. Veel van deze Oxfamkantoren worden al bemenst door lokals. Oxfam doet er goed aan om deze organisaties snel volwaardig lid te maken van de Oxfamfamilie. Oxfam stelt dat volledig lid worden van de Oxfam familie pas kan als er ook voldoende eigen fondsenwerving in het land zelf is. Amnesty, Greenpeace en ActionAid denken daar heel anders over en nemen nieuwe landenkantoren als volwaardige leden in hun familie.

Waarom zou je eerst zelf fondsen moeten werven om op het hoogste niveau mee te mogen praten? Is het niet juist van belang mensen in je hoogste bestuursorgaan te hebben uit de landen waar de meeste activiteiten worden uitgevoerd? ActionAid heeft haar internationale hoofdkantoor naar Johannesburg verplaatst. De redenatie om bepaalde zaken niet door te voeren zijn met name interessant omdat de Wereldbank en IMF ook zo redeneren, en dat deze argumenten door NGOs niet worden geaccepteerd.

Dat Oxfam zelf best weet dat ze fout zit, blijkt wel uit het gebrek aan transparantie. Tot voor kort was Oxfam nauwelijks open over de samenstelling van de board. Alleen in het jaarverslag stond dat vermeld. Met de onafhankelijke Indiase voorzitter pronkt Oxfam wél op de site, maar over de verdere [Westerse] samenstelling van het hoogste bestuursorgaan blijft ze vaag. Oxfam moet of snel de organisaties in Vietnam, Nigeria volwaardig lid maken van de Oxfam familie, of zichzelf in ieder geval voorlopig niet meer profileren als internationale organisatie. Het einde van de klassieke ontwikkelingssamenwerking is in zicht. Organisaties als Oxfam zullen steeds meer aan armoedebestijding doen overal ter wereld, elke Oxfam primair in eigen land. Als een landenorganisatie meer geld ophaalt dan het nodig heeft in eigen land, dan zal die het overschot overboeken naar de zusterorganisatie in bijvoorbeeld Nigeria of Vietnam. En de lobby tegen de Westerse dominantie binnen de Wereldbank en het IMF kan zij beter aan anderen overlaten. Practice what you preach.

Frank van der Linde is publicist en strategisch adviseur. Tot 2011 was hij bestuurslid van Partos, koepel van Nederlandse ontwikkelingsorganisaties en directeur van Fairfood International.