Oog voor spannende grijstinten

Jussi Adler-Olsen: Het Marco-effect. Vert. K. de Vries. Prometheus, 508 blz. € 17,50

Na het dichtslaan van de thriller Het Marco-effect blijft onduidelijk wat daadwerkelijk is bedoeld met die titel. Wellicht betekent het oorspronkelijke Deense Marco effekten meer zoiets als ‘de gevolgen van Marco’ en dat is begrijpelijker dan de titel waarvoor de Nederlandse uitgever koos; gevolgen heeft de illegale vreemdeling Marco zeker, ook al heeft hij geen ondubbelzinnig ‘effect’ in dit verhaal over een criminele bende, bankiersfraude en immorele ontwikkelingshulp.

In het vijfde deel van de populaire Q-serie van Jussi Adler-Olsen over de afdeling onopgeloste zaken van de politie te Kopenhagen zet de illegale immigrant en gouwdief Marco een heleboel zaken in gang, belemmert andere en komt uiteindelijk onwaarschijnlijk straffeloos weg met wat overduidelijk moord met voorbedachten rade is. Dit onder luid gejuich van zowel schrijver als lezer, want allemachtig, wat krijgt Marco het voor de kiezen in dit boek.

Wat verkoopcijfers betreft is Adler-Olsen opvolger van Stieg Larsson – de Q-serie is in Nederland inmiddels goed voor een kwart miljoen verkochte boeken, maar wat thema’s betreft doet hij meer denken aan Henning ‘Wallander’ Mankell.

In Het Marco-effect is sprake van een bende Zuid-Europese dieven die in Kopenhagen opereert onder het bewind van de wrede Zola, van Afrikaanse kindsoldaten annex huurmoordenaars en van een vreselijk Deens bankierscomplot om subsidiefraude te plegen ten koste van het Baka-volk te Kameroen.

Deze aflevering van de Q-serie is daarmee wederom sociaal-maatschappelijk hoogst relevant, met heel veel Afrika, maar op een prettigere manier dan in het werk van Mankell; Adler-Olsen heeft oog voor grijstinten.

Marco heeft een heel moeilijk leven achter de rug maar is zich er goed van bewust dat zijn door Zola afgedwongen zakkenrollerij moreel verwerpelijk is en dat de Deense maatschappij comfortabel, voorspoedig en prettig is, uitwassen daargelaten. Adler-Olsen heeft minder last van vermoeiende westerse zelfhaat dan Mankell, zonder kritiekloos te worden.

Het team van Q-opperhoofd Carl Mørck lost deze zaak, die neerkomt op de moord op een ambtenaar die betrokken was bij de Kameroen-fraude en de ontdekking van diens graf door Marco, uiteindelijk op. Thrillertechnisch gaat dat aanvankelijk goed; Het Marco-effect is uitermate spannend. Gaandeweg stoort het een beetje dat de losse eindjes, die de schrijver achterliet, door diens eigen hoofdpersonen aan elkaar worden geknoopt doordat zij elkaar beginnen uit te moorden. Het lot en de gedachten van de 15-jarige zwerver Marco komen dan dichtbij de sentimentaliteit van Alleen op de wereld van Hector Malot. Het Marco-effect boet daarmee toch wel iets in vergeleken met eerder werk van de schrijver, hoewel het beter blijft dan dat van zijn concurrenten.